Tính không

Thật lợi ích khi nghe về pháp trống rỗng (suññata dhamma). Nhìn thấy sự trống rỗng (tính không) sẽ nhận ra Niết Bàn, đây là điều quan trọng. Trong Kinh Tập (sutta-nipāta), Đức Phật dạy Mogharaja rằng  nhìn thấy tính không sẽ nhận ra Niết Bàn. Quán tưởng các pháp là sự trống rỗng của cái tôi. Cái gì cần phải quan sát? Quan sát con mắt và cảnh sắc không phải là tôi, không phải là của tôi. Với sự tiếp xúc giữa mắt và cảnh sắc, nhãn thức sinh khởi, đây cũng không phải là tôi hay của tôi. Nếu bạn quan sát theo cách này sẽ thoát khỏi vương quốc của sự chết.

Tại sao tôi dạy về tính không (suññata dhamma)? Bởi vì nó sẽ biến mất cùng với Niết Bàn. Ngay cả bây giờ trong giáo lý của Đức Phật (Buddha sasana), lời dạy về thân và tâm đã gần như biến mất. Mọi người không biết về tính không bởi vì rất khó để hiểu rằng không tồn tại con người hay chúng sinh thực sự nào, tất cả chỉ là các hiện tượng trống rỗng. Nếu tôi nói về năm uẩn đang sinh và diệt, chỉ có vài người muốn chú ý đến điều này. Năm uẩn (khandha), mười hai căn (ayatana), mười tám giới (dhatu) và sự thật (sacca) là các hiện tượng trống rỗng. Sự sinh khởi và hoại diệt là trống rỗng của cái tôi, tương lai không còn một ai có thể dạy những điều này nữa. Trong các uẩn không có ‘tôi’ hay ‘của tôi’, nghĩa là nó trống rỗng về một con người hay một thực thể.

Vì không thể nhìn mọi hiện tượng là trống rỗng nên không nhận thấy tính không, như vậy quá trình duyên sinh sẽ tiếp tục tạo nên vòng tồn tại mới. Khi pháp trống rỗng biến mất thì lời dạy về pháp này cũng biến mất.

Nếu không thâm nhập được vào trong tính không, ‘tôi’ và ‘của tôi’ sẽ đi theo mọi lúc mọi nơi. ‘Tôi đang bị đau’ là tà kiến, rồi theo sau bởi sự chấp thủ (diṭṭhupādāna) vào tà kiến đó, và trở thành nghiệp (kamma). Bởi vì cảm giác nên trở thành ‘tôi cảm giác’. Điều này diễn ra bởi vì mọi người không thể nhận ra tính không nên dẫn đến các cõi khổ.

Một số người nói rằng “không có tôi” là một điều khó, trong thực tế, không có tôi dẫn đến Niết Bàn. Không cần tìm kiếm một nơi trốn thật đặc biệt để thực hành, chỉ cần chú ý và quan sát bất cứ cảm thọ nào sinh khởi, tuổi thọ của nó chỉ là một và hai. Một là sinh khởi và hai là diệt đi, nhìn thấy thọ diệt đi, khái niệm về tôi và của tôi không còn tồn tại nữa. Nhìn thấy vô thường, cả tôi và của tôi đều biến mất. Trong 31 cõi luân hồi chỉ tồn tại sự vô thường, ngoài ra đều là những cái tên được gắn vào. Cảm thọ có nhiệm vụ là cảm nhận chứ không phải là công việc của cái tôi.

Thiền minh sát là thực hành với sự chú ý và quan sát. Cảm thọ sinh khởi và biến mất, biến mất vì không phải là của tôi và tham ái cũng biến mất. Sau đó bạn biết về sự trống rỗng của cảm thọ. Quan sát với trí tuệ trở thành hiểu biết về tính không. Vì vậy Đức Phật nói rằng đến với sự rỗng không để thoát khỏi cái chết, có nghĩa là nhìn thấy Niết Bàn. Không nhận ra Niết Bàn lần đầu là do không hiểu biết về tính không, trí tuệ không thể đến từ kiến thức sách vở mà phải bằng kinh nghiệm trực tiếp.

Khi một cảm giác dễ chịu xuất hiện trên thân, biết trực tiếp rằng cảm giác dễ chịu xuất hiện, sau đó cái tôi sẽ biến mất. Cảm giác đó không phải là tôi, chỉ là cảm giác mà thôi, và trở thành trống rỗng với cái tôi. Nó không phải của tôi, cái mà vừa mất đi. Do đó nhìn thấy vô thường và không có cái gì là tôi hay của tôi. Đây là hiểu biết về tính không.

Liên tục quan sát hết lần này qua lần khác sẽ trở thành đạo lộ (magga). Khổ sinh khởi và biến mất cũng là khổ. Với sự hiểu biết hoàn toàn (pariññā) về điều này, sau đó tuệ Minh Sát sẽ trở thành Đạo Tuệ, và cuối cùng tất cả các hiện tượng sinh diệt đều đi đến chỗ kết thúc.

Vô thường là pháp trống rỗng cái tôi và của tôi, vì vậy hãy quán tưởng tính vô thường để vượt qua tham ái và tà kiến. Mục đích chủ yếu của tính không là phá tan tà kiến, nhưng cũng đồng thời xua tan cả tham ái.

Dukkha nirodho nibbānaṃ

Khổ diệt là Niết Bàn

Taṅhā nirodho nibbānaṃ

Ái diệt là Niết Bàn

Khi tham và sân diễn ra trên thân và tâm, bạn phải theo chúng. Tâm có tham tạo ra các hình thức tham lam. Pháp thiện, pháp bất thiện và pháp vô ký tạo ra các sắc thân tương ứng với chúng. Do đó cơ thể vật chất này là tập hợp của các pháp và phải tuân theo bản chất của các pháp. Pháp bất thiện tạo nên thân bất thiện trong cõi khổ. Hướng tâm vào bên trong sẽ thấy các pháp thiện và bất thiện sinh khởi lên mà không có một con người hay một chúng sinh nào cả. Tất cả chỉ là tập hợp các trạng thái tâm thiện hoặc bất thiện cùng sắc pháp tương ứng. Điều này đang xua tan tà kiến dẫn tới bốn cõi khốn khổ. Bằng việc nhìn nhận theo cách này các bạn đang trở thành đệ tử của Đức Phật. Đó chính là sự trống rỗng của con người hay bản thể, không có kiến thức này tà kiến sẽ không chịu rời đi.

Con người hay chúng sinh chỉ tồn tại trong giao tiếp mà không có thực. Thực hành nỗ lực sẽ nhận thấy cơ thể này được hình thành từ các hiện tượng có điều kiện và vô thường, chúng luôn thay thế và ra đi, thay thế nhau và ra đi. Ăn uống là thay thế và đại tiện là ra đi, đây là nhiệm vụ của các uẩn, chúng làm việc bận rộn suốt cả ngày. Thay thế liên tục là điều kiện bởi khổ. Pháp vô thường đang phá huỷ chúng. Mỗi khi con nai được sinh ra, nó bị con hổ ăn thịt, quá trình diễn ra theo cách này. Bạn đã vỡ mộng với chúng hay chưa?

Mọi người chỉ hướng tâm đến công việc kinh doanh buôn bán chứ không hướng đến các uẩn. Nếu các bạn hướng đến năm uẩn thì sẽ muốn chấm dứt các hiện tượng có điều kiện và vô thường. Vì vậy Đức Phật nói rằng không có sự thay thế và ra đi là Niết Bàn, nơi an vui lớn nhất. Mọi người nghĩ về Niết Bàn theo nhiều cách nhưng không cách nào đúng. Bằng kinh nghiệm trực tiếp, Niết Bàn là không thể thay thế và thay đổi.

Khi nhìn thấy tiến trình thay thế và ra đi càng nhiều, tâm càng trở nên ghê tởm, không hài lòng và không mong muốn nữa. Quá trình này trở nên tăng tốc và nhanh chóng hơn, sau đó chỉ còn thấy sự ra đi. Điều này tức là trí tuệ của bạn đang phát triển, ban đầu thấy rất nhiều sự sinh và diệt của các hiện tượng. Tiếp tục nỗ lực quan sát, tâm trí trở nên sắc bén hơn, không nhìn thấy sinh khởi nữa mà chỉ còn thấy sự diệt vong.

Đến một lúc nào đó sẽ không thấy bất kỳ sự sinh và diệt nào thì được gọi là thoát khỏi các uẩn. Khi đó bạn không thể tìm thấy các uẩn, tâm quan sát được trải nghiệm sự tự do khỏi các uẩn. Tôi đang hướng dẫn điều này cho các bạn, nhìn thấy sự tan rã ngày càng nhiều sẽ phát triển tuệ giác về sự sợ hãi (bhayañāṇa), và sau đó là tuệ giác về hiểm nguy (ādīnavañāṇa).

Khi bắt đầu giác ngộ hoàn toàn, ngài Sariputta muốn dời bỏ xác thân của mình. Không có niềm vui và sự tự do nào khi mang theo tấm thân ngũ uẩn đầy gánh nặng này. Vì vậy ngài Sariputta muốn đặt gánh nặng xuống và nhập Niết Bàn. Tất cả các bạn đều không giống như vậy, các bạn muốn đi chỗ này và chỗ kia bằng cách mang theo gánh nặng ngũ uẩn này. Bạn không nhìn thấy vấn đề của chúng và thậm chí rất hạnh phúc khi trở thành một người đàn ông.

Mọi người đều phải mang một bao tải lớn đang cháy trên lưng, tham ái luôn muốn bạn mang những bao tải lớn. Nếu sinh nhiều con, bạn sẽ trở thành một người cu li mang vác nhiều túi gạo. Hay tương tự như những người bốc vác ở bến cảng, họ không thích người khác làm công việc giống mình, vì họ muốn được được mang vác nhiều hơn. Thậm chí một số cư sĩ mong muốn được mang gánh nặng này và họ đang cầu nguyện điều đó trước các ban thờ tượng Phật.

Niết Bàn là nơi kết thúc của sự thay thế và ra đi. Tesam vupasamo sukho – kết thúc của chúng là hạnh phúc. Các hành và các uẩn là đối tượng để các bạn quan sát, tức là sinh và diệt của các uẩn. Cuối cùng không nhìn thấy bất kỳ ai trong số họ là đến giai đoạn đầu của Niết Bàn, tức là thấy Pháp. Ai không thấy vô thường thì vẫn còn mù quáng và điên khùng.

Có bốn đống phân trong phòng, nếu bạn không dọn dẹp sạch, về sau nó sẽ trở nên nặng mùi. Khi chứng ngộ Niết Bàn, nghiệp lực trên thân vẫn tồn tại nhưng bạn sẽ không thấy nó trên tâm. Mọi người xung quanh nhìn thấy cơ thể bạn nhưng bạn thì không bởi vì phiền não đưa bạn đến các cõi thấp hơn đã bị đoạn trừ. Khi Đức Phật nhập trạng thái Quả sẽ không còn nhìn thấy thân thể của chính Ngài.

Kinh nghiệm của mình và những người xung quanh là khác nhau. Nếu ai đó vẫn còn phiền não, những bậc thánh nhân không thể chịu đựng được mùi của họ. Trước kỳ kết tập tam tạng kinh điển lần đầu tiên, ngài Maha Kassapa đã nhận xét về ngài Ananda là: “có một con dê hôi ở giữa chúng ta”. Điều đó không làm phiền bạn nhưng làm phiền đối với các bậc thánh nhân. Các hành (sankhara) và vô thường (anicca) cũng giống như sinh và diệt.

Aniccā vata saṅkhārā, Uppādavayadhammino, Uppajjitavā nirujjhanti, Tesaṃ vūpasamo sukho.

Các pháp hữu vi thật không bền vững, nó có tính sinh diệt là thường, vì nhân sinh rồi diệt, diệt rồi sinh, nên thường hay có sự khổ não. Chỉ có Niết Bàn là pháp tịch diệt, dứt các pháp hữu vi ấy được, mới có sự an vui tuyệt đối.

Niết Bàn không có các uẩn có thể bị hiểu nhầm giống như sự trống rỗng, không có gì cả. Đừng coi Niết Bàn là hư vô. Khi bạn bị loét dạ dày và đau đớn không chịu nổi, bạn rất mong muốn được chữa khỏi. Khi được chữa khỏi, bạn có thoả mãn hay không? Khi đó bạn đang ở trong tình trạng không bệnh tật. Do đó Niết Bàn tồn tại và chỉ dành cho những người bị loét dạ dày muốn được chữa khỏi. Cơ thể này là ngôi nhà của viêm loét và các loại bệnh tật (roga), tất cả chúng ở đó. Với con mắt của bậc thánh nhân có thể nhìn thấy chúng. Không có bệnh là Niết Bàn. Biết rằng không có bệnh là Đạo Tuệ và sau đó là Quả Tuệ. Niết Bàn tồn tại nơi mà Đạo và Quả có thể sinh khởi.

Có các nhà sư, có người chưa được sinh ra, chưa được trở thành, chưa được tạo ra. Nếu không có cái không sinh, không trở thành, không tạo ra thì đây sẽ không phải là sự giải phóng từ cái được sinh ra, được trở thành, được chế tạo. Nhưng chính xác bởi vì đó là cái không sinh ra, không trở thành, không được tạo ra từ cái được sinh ra, được trở thành, được chế tạo. Vì vậy, Niết Bàn tồn tại (atthi).

Tác ý bố thí cúng dường

bố thí cúng dường

Quả của bố thí. Bố thí cho kết quả ở các kiếp sau cũng như kết quả ở hiện tại (pavatti). Kết quả hiện tại có nghĩa là gặp được một người thầy tốt và là yếu tố hỗ trợ quyết định cho đạo lộ (magga). Bố thí bản thân nó cũng là một yếu tố hỗ trợ quyết định cho đạo lộ. Để được tái sinh làm người và được gặp giáo lý của Đức Phật là upanissaya. Nếu không có upanissaya và không có đôi tai tốt để lắng nghe giáo pháp thì không thể biết tới đạo lộ. Đức Phật dạy rằng chính upanissaya là nhân của đạo lộ và có thể dẫn đến Đạo và Quả.

Chủ ý bố thí. Bố thí được kết hợp giữa sự thật và chủ ý (cetana). Chủ ý cần phải theo sau bởi hiểu biết, trí tuệ (paññā). Đức Bồ Tát trong vô số kiếp quá khứ đã thực hành hoàn thiện các ba-la-mật bố thí (dana-parami) với mục đích trở thành Đức Phật Toàn Giác (Sammāsambuddho), nếu ý định ấy không được tuân theo thì không thể trở thành một vị Phật. Do ý định theo sau trí tuệ nên Ngài chứng ngộ Niết Bàn và trở thành Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác. Trí tuệ là phẩm chất quan trọng nhất để nhìn thấy khổ. Trí tuệ với tư cách là nhà lãnh đạo trong khi chủ ý theo sau. Bố thí với ý định chân chánh làm cho sức mạnh nghiệp lực suy giảm mặc dù trí tuệ vẫn đang tạo ra sức mạnh cho nghiệp lực. Do đó đây gọi là pháp cắt đứt nghiệp.

Bố thí cần phải hội tụ ba phẩm chất tâm linh bên trong, phải có sự quyết định mạnh mẽ trước khi bố thí, trong khi bố thí và sau khi bố thí. Từ khía cạnh của chư tăng, chúng tôi nhận những vật dụng này với mục đích tu tập để thoát khỏi tham dục, sân hận và si mê. Cúng dường mà không có dính mắc vào tự ngã thì sẽ thoát khỏi tà kiến. Đây là sự cúng dường giết chết tham ái và tà kiến, vì vậy nó mang lai vô số lợi ích và đang dẫn đến Niết Bàn.

Giàu có và tài sản có thể thay đổi bất cứ lúc nào trước khi chết. Chúng có thể gặp năm loại hiểm nguy, bị sử dụng sai mục đích hoặc mất mát bởi những người phiền não. Bạn không thể mang theo của cải tài sản sau khi chết, bạn phải bỏ tất cả lại phía sau.

Những người không làm việc thiện như bố thí, chia phước, và những việc lành khác thật sự là những người ngu ngốc, bởi vì thế giới của con người là nơi tốt nhất để chúng sinh vun bồi phước thiện và thực hành để dẫn tới thoát khỏi mọi khổ đau, nhưng thay vào đó con người đang lãng phí thời gian và cơ hội quý báu của mình vào các khoái lạc giác quan cũng như các pháp bất thiện.

Hãy thực hiện bố thí và kết thúc với tính vô thường. Điều này cũng có tính chất tương tự như bạn không bố thí. Bố thí với sự làm giàu trí tuệ cũng được hoàn thành như vậy, nhưng theo sau với vô tham, từ bi và trí tuệ. Nếu bố thí theo sau bởi tham, sân, si sẽ kết thúc bởi chính chúng. Sự khác biệt là kết thúc cái khổ này sẽ liên hệ và kết nối với cái khổ khác.

Bố thí với vô tham, vô sân và vô si thì không kết nối với vòng luân hồi. Bố thí với nhìn thấy khổ thì không kết nối với khổ. Không muốn là con đường vô tham, không muốn các uẩn và tài sản đang bố thí là đạo lộ. Các uẩn luôn luôn bị thiêu đốt bởi mười một ngọn lửa, các uẩn đang trở thành nhiên liệu. Do đó vì mong muốn chấm dứt nhiên liệu và dập tắt ngọn lửa nên các bạn bố thí.

Các bạn đang thay đổi suy nghĩ của mình vì không muốn cảm giác đau khổ của cái chết. Với sự nhàm chán khổ đau và cúng dường những vật dụng này, các bạn nên có tâm cúng dường chỉ với mục đích duy nhất hướng đến Niết Bàn.

Bố thí với trí tuệ

Bố thí (dāna) với mục đích trở thành con người hay chư thiên là nguyên nhân của đau khổ (dukkha), hay bố thí để cho các uẩn được hạnh phúc thì sự thật vẫn là khổ. Bố thí như vậy sẽ tiếp tục bị lạc trong Khổ Đế (dukkha-sacca). Vì vậy các bạn phải bố thí với mong ước giác ngộ Niết Bàn và sợ hãi tái sinh, vì sợ Khổ Đế nên phải bố thí với trí tuệ. Xuyên suốt quá trình bố thí các bạn làm giàu bằng trí tuệ, với mong muốn thoát khỏi các kinh nghiệm trực tiếp về khổ.

Như vậy thực hiện bố thí phải được quan sát trên các uẩn (khandha) với trí tuệ, không có sự quan sát về các uẩn thì chỉ là bố thí bình thường, đó không phải là cách bố thí tốt nhất. Đầu tư nhiều mà thu lãi ít thì không nên kinh doanh mặt hàng này. Các bạn hãy thực hành quan sát các uẩn trong năm phút.

Bất cứ uẩn nào bạn có đều chẳng tốt đẹp gì. Tất cả chúng là khổ, bất tịnh và vô dụng. Trong thân này là phân, nước tiểu, đờm, rãi, máu, mủ,… đều là sự bất tịnh, không có ai muốn lại gần sau khi bạn chết. Nếu bạn bố thí để cầu nguyện cho các uẩn thì cũng giống như cầu nguyện rằng: “Mong cho tôi nhận được những thứ ghê tởm và vô ích!”.

Ý nghĩa của samudaya (nguyên nhân của đau khổ) là pháp tạo nên những điều xấu. Do đó bạn đang mong cầu pháp xấu từ samudaya sacca. Mong cầu với pháp xấu xí, bạn nhận được điều xấu xí. Đó là pháp gian dối và xảo quyệt. Tôi đang nói về bản chất của sự thật, vì vậy bạn phải lắng nghe sự thật bằng đôi tai trí tuệ. Phần lớn mọi người  không có đôi tai trí tuệ, họ chỉ có đôi tai bị ô uế và thích nghe những điều ô uế.

Bạn cần phải tác ý khôn khéo (yoniso-manasikāra) với các uẩn già cỗi và mục nát này, để đổi lấy Niết Bàn không già và không mục nát. Bạn phải thay đổi cơ thể đang bị thiêu đốt này bằng Niết Bàn mát lạnh. Đây là cách bố thí để thay đổi từ khổ đau sang an lạc. Nếu bạn sử dụng tiền để ăn uống và chi tiêu rồi sẽ bị lửa phiền não thiêu rụi thành tro bụi. Do đó cách bố thí này đang kéo bạn ra khỏi lửa phiền não (kilesa).

Thực hiện bố thí không phải là sử dụng hết tiền từ người bố thí, thay vào đó người bố thí thu được lợi ích từ bố thí, một số Chư Thiên đã đến và đề cập điểm này với Đức Phật. Hầu hết mọi người, kể cả Phật tử, thường hỏi những người đã bố thí rằng “bạn đã bố thí hết bao nhiêu tiền?” Câu hỏi đúng phải là “bạn đã thu được lợi ích gì từ bố thí?”

Một ngôi nhà đang bị cháy, cái mà người ta lấy ra khỏi ngôi nhà là cái mà người ta thu được từ nó. Giống như ngôi nhà đang bị cháy, con người bị thiêu đốt bởi mười một loại lửa hay năm loại kẻ thù, và bố thí giống như cứu lấy những đồ vật trong ngôi nhà đang bị cháy. Điểm khác biệt ở đây là không bố thí vì mục đích cho thế giới con người hay thế giới chư thiên. Các uẩn sẽ vẫn bị cháy bởi lửa nếu các bạn làm vì mục đích này. Bây giờ chúng ta làm để tạo nhân cho Niết Bàn, theo cách này chúng ta có thể lấy ra tài sản vô giá không thể đốt cháy được.

Nếu bạn đang lấy ra những thứ trong ngôi nhà cháy như một người mù, thì chỉ lấy được những tài sản vô giá trị. Giả sử có một đứa bé trong ngôi nhà đang cháy, thay vì cứu lấy đứa bé trước thì người mù lấy những thứ khác ra, và hầu hết các Phật tử đang hành động như người mù này. Giữa một người mù và một người nhìn xa trông rộng thì hoàn toàn khác biệt, 31 cõi luân hồi không thoát khỏi lửa, chỉ có bên ngoài mới không có lửa.

Các uẩn đang bốc cháy, của cải cũng đang bốc cháy. Các uẩn đang bốc cháy bởi lửa của tái sinh, của già và chết. Của cải đang bốc cháy bởi năm tên trộm như nước lũ, hoả hoạn, trộm cướp, quan tham hay bởi thành viên trong gia đình. Do đó hôm nay các bạn thực hiện cúng dường với chánh kiến. Cho người khác theo cách thông thường thì rất dễ, tuy nhiên ngay cả điều này cũng khó đối với mọi người vì họ không biết lợi ích của nghiệp thiện hay quy luật nhân quả.

Tái sinh là Khổ Đế (dukkha sacca) và biết về Khổ Đế là Đạo Đế (magga sacca). Bạn cần quán tưởng rằng tôi đang bố thí những thứ này với hiểu biết về Khổ Đế. Đức tin đi theo sau và trí tuệ dẫn đầu. Bạn phải tin rằng ngoại trừ Niết Bàn, bố thí sẽ không bao giờ cho kết quả khác. Những thứ này được cúng dường cho mục đích Niết Bàn, do đó ngoại trừ Niết Bàn, đừng ham muốn những thứ khác. Trước đây các bạn khao khát những thứ khác nên đến tận bây giờ các bạn vẫn chưa thoát khỏi khổ. Những người sợ hãi khổ đau sẽ sớm nhận ra Niết Bàn, ai đó không sợ hãi khổ đau thì không bao giờ đạt tới Niết Bàn.

Sayadaw Mogok