◉ ĐỐI TƯỢNG THIỀN ĐÚNG
Khi thực hành cái nhìn, bạn hay biết đối tượng nào? Đối tượng của cái nghe là âm thanh. Đối tượng của cái nhìn là gì? Đó là khung cảnh. Mọi người chú ý đến đối tượng bên ngoài, những thứ họ nhìn thấy; đó là những khái niệm, không phải là đối tượng thiền. Đối tượng thiền của cái nhìn là hình ảnh. Hình ảnh đang diễn ra ở đây trong mắt, chứ không phải ở bên ngoài.
Cái nghe thì rõ ràng hơn. Ban đầu khi chúng ta thực tập cái nghe và lắng nghe, âm thanh ở rất xa; nhưng dần dần khi chánh niệm trở nên mạnh mẽ hơn, âm thanh đang diễn ra ở tai. Và khi chánh niệm trở nên mạnh mẽ hơn nữa, âm thanh đang diễn ra trong tâm. Vì vậy, âm thanh không ở bên ngoài. Nó ở bên trong giống như những cảm giác trên thân và phồng xẹp. Đối tượng âm thanh chạm vào tai thì chúng ta có thể nghe được. Âm thanh không phải là một vật thể bên ngoài; âm thanh là một đối tượng bên trong. Nó ở bên trong giống như những cảm giác trên thân và phồng xẹp. Đối tượng âm thanh chạm vào tai thì chúng ta có thể nghe được. Âm thanh không phải là một đối tượng bên ngoài; âm thanh là một đối tượng bên trong.
Vì vậy, nếu vị giác, khứu giác và xúc giác diễn ra bên trong cơ thể thì tại sao âm thanh và hình ảnh lại diễn ra bên ngoài cơ thể? Tất cả 5 cửa giác quan đều ở đây bên trong cơ thể!
Bạn cần phải khéo léo hành thiền trong mọi căn môn, và sau đó bạn có thể thực hành trong cuộc sống hàng ngày.
◉ BẢO VỆ CÁC CỬA GIÁC QUAN
Bạn cần phải khéo léo trong việc quan sát từng căn môn, rồi mới có thể thực hành trong đời sống hằng ngày. Khi bạn nhìn và thấy, chánh niệm phải hiện diện. Khi bạn đang nghe và lắng nghe, chánh niệm cũng phải có mặt. Nếu chánh niệm không có ở đó thì phiền não đã có sẵn rồi.
Trong cuộc sống hàng ngày, bạn không thể thực hành phồng xẹp và hơi thở mọi lúc. Bạn có thể khéo léo khi thực hành phồng xẹp và anapana, nhưng nếu bạn không khéo léo trong việc nhìn và thấy, nghe và lắng nghe thì các phiền não có thể sinh khởi. Khi điều đó xảy ra, bạn không thể duy trì định lực và trí tuệ không thể phát triển. Đó là lý do tại sao người ta có thể thiền ở thiền viện nhưng không thể thiền trong đời sống hàng ngày. Đó là vấn đề.
Nếu ai đó thường xuyên thực hành cái nhìn và thấy thì tự nhiên nó sẽ trở thành thói quen; và mỗi khi anh ta mở mắt ra, chánh niệm đã có sẵn ở đó. Đối tượng của cái nhìn rất rõ ràng, nhưng người ta không biết cách thực hành cái nhìn. Điều đó rất rõ ràng vì bạn nhìn thấy bất cứ khi nào bạn mở mắt ra. Nếu bạn không thể thực hành đối tượng đơn giản này thì làm sao quan sát được những đối tượng paramattha vi tế hơn? Đó là lý do tại sao chúng ta cần thực hành mọi căn môn, không chỉ những cảm giác trên thân.
◉ CHẤT LƯỢNG TÂM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỐI TƯỢNG
Thiền sinh: Chất lượng tâm thay đổi khi có ai đó bước vào phòng con hoặc khi con đi ngang qua ai đó. Tại sao?
Sayadaw: Điều đó có nghĩa là tâm bắt đầu nghĩ về sự vật/con người. Nếu bạn quên sự vật thì không có vấn đề gì. Phẩm chất của tâm chỉ thay đổi nếu tâm chú ý đến sự vật và bắt đầu suy nghĩ về nó. Nếu bạn hoàn toàn quên mất và không quan tâm đến sự vật, tâm sẽ vẫn mạnh mẽ và tiếp tục làm công việc của nó. Một số người có thể làm được điều này – hãy quên đi những người khác. Nếu tâm hướng về sự vật thì bạn chỉ cần quay trở lại với các giác quan; đừng nghĩ về sự vật (khái niệm bên ngoài).
Nếu định và tuệ đủ mạnh thì tâm không thể bị ảnh hưởng. Nếu tâm yếu; nó dễ bị ảnh hưởng hơn. Ngay cả khi có ai đó nhìn bạn hoặc bạn nghe và nhìn thấy ai đó, phẩm chất tâm của bạn cũng thay đổi. Tâm thay đổi rất nhanh.
Tôi thực hành khi còn là cư sĩ ở chợ, tâm tôi luôn rất tĩnh lặng mặc dù chợ tấp nập và ồn ào. Các hoạt động bên ngoài không còn thu hút sự chú ý của tôi nữa vì tôi không còn nghĩ đến chúng; Tôi hoàn toàn chánh niệm vào bên trong mình và chỉ quan tâm đến quá trình này. Tâm biết điều gì đang xảy ra nhưng nó không chú ý đến điều đó.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024