◉ BÊN NGOÀI KHOÁ THIỀN
Thiền sinh: Khi con mới ra khỏi khoá thiền, tâm còn rõ ràng và trong sáng. Sau một thời gian, động lực mất đi, phẩm chất của tâm giảm sút và nhiều phiền não sinh khởi hơn. Vì khao khát chánh niệm mạnh mẽ nên con quay trở lại khoá thiền để thực hành.
Sayadaw: Chỉ cần nhận ra động cơ thực hành của bạn. Mỗi khi tham ái đến, tâm cần phải thừa nhận nó. Hãy cố gắng chánh niệm liên tục. Nếu tham ái đến và bạn nhận thấy nó thì nó không thể thúc ép bạn được. Chỉ tập trung vào thực hành, không mong đợi kết quả. Hãy chú ý đến cách bạn thực hành, mọi lúc, mọi nơi. Nếu bạn thực hành đúng, kết quả tự nhiên sẽ ngày càng tốt hơn.
◉ SỢ HÃI PHIỀN NÃO
Bạn không thể dừng phiền não. Hãy cố gắng nhiều nhất có thể, nhưng với thái độ là: cố gắng thực hành. Đừng cố gắng ngăn chặn phiền não; đó là công việc của trí tuệ, không phải công việc của bạn.
Không cần phải sợ phiền não; nếu phiền não đến thì sao? Bạn có thể sử dụng chúng như một đối tượng; chẳng có vấn đề gì cả. Nếu bạn không muốn phiền não xuất hiện thì điều đó là không thể bởi vì tâm của bạn chưa đủ thanh tịnh. Nếu phiền não đến, bạn đừng chạy theo nó – thế là đủ.
Bạn không được cố gắng ngăn chặn phiền não xuất hiện hay chạy theo phiền não; khi đó bạn mới có thể thấy được bản chất của phiền não, nhân quả của chúng và bạn sẽ hiểu được chúng.
◉ KHÔNG DÍNH MẮC VÀO TIỀN
Tâm, nhân quả và các điều kiện đã làm tất cả những điều đó. Có những điều kiện nhất định đi kèm với nhau: bạn làm việc chăm chỉ, bạn có tiền và không ai lấy trộm nó; vậy là tiền vẫn còn đó.
Ok, bạn đã nỗ lực nhưng tâm đã làm tất cả điều đó. Và nếu không có điều kiện thì sẽ không có tiền. Chỉ khi coi nó là của mình thì chúng ta mới bám víu rất mạnh mẽ vào nó . Nhưng nếu bạn nhìn thấy rõ ràng những điều kiện góp phần tạo nên nó thì bạn sẽ ít dính mắc hơn vì bạn xem nó như một quá trình.
◉ THƯ GIÃN VÀ TẬP TRUNG
Hầu hết các thiền sinh đều bận rộn tập trung: chú tâm, chú tâm, chú tâm… tìm kiếm cái gì đó, cố gắng nhìn thấy những chi tiết cụ thể. Những điều này có nghĩa là tham ái đang thúc đẩy. Thiền sinh đã sử dụng rất nhiều năng lượng.
Nếu tâm bận rộn làm việc gì đó thì sự chứng ngộ không thể sanh khởi.
Nếu tâm được thư giãn, không tập trung thì hiểu biết sẽ dễ sinh khởi hơn. Không có tham ái thì trí tuệ có thể xuất hiện. Khi có ít phiền não hơn thì trí tuệ dễ dàng sinh khởi.
◉ TẬP TRUNG KHÔNG PHẢI LÀ TRÍ TUỆ
Thiền sinh tập trung nhiều vì họ thích nhìn rõ đối tượng; nhưng chúng ta sử dụng năng lượng của chánh niệm – trí tuệ để nhìn rõ ràng, chứ không phải năng lượng của sự tập trung.
Trong tư thế ngồi, thiền sinh thích nhìn rõ đối tượng; họ không thích nhận biết một cách chung chung. Hiểu biết chi tiết là bản chất của trí tuệ. Nhưng mọi người không có trí tuệ do họ chỉ tập trung. Ngày qua ngày, khi phẩm chất chánh niệm trở nên mạnh mẽ hơn, một cách tự nhiên, thiền sinh có thể thấy rõ ràng. Không cần thiết phải tập trung để xem chi tiết.
◉ LẮNG NGHE VÀ CHÁNH NIỆM TRÊN CÁI NGHE
Thiền sinh: Thật khó để chăm chú lắng nghe nội dung bài nói chuyện mà vẫn ý thức được việc nghe đang diễn ra. Con có nên lắng nghe và đồng thời nhắc nhở bản thân bằng cách dán nhãn ‘lắng nghe, lắng nghe’ không?
Sayadaw: Không cần thiết phải dán nhãn. Chỉ cần nhận biết được quá trình. Tâm rất nhanh; nếu bạn dán nhãn thì bạn đang kìm hãm nhận biết. Nếu bạn lắng nghe nhiều hơn thì nhận biết sẽ yếu đi vì nhận biết của bạn chưa trở thành thói quen. Bây giờ bạn bắt đầu nhận biết được rồi phải không? Nhận biết là từ nỗ lực cá nhân.
Lắng nghe cũng là từ nỗ lực cá nhân nhưng nhận biết thì khó khăn hơn. Khi nhận biết trở nên tự nhiên, bạn không cần phải cố gắng nhận biết mà sự nhận biết đã có sẵn ở đó rồi, lúc đó rất dễ chăm chú vào câu chuyện mà vẫn nhận biết.
Đối với người mới bắt đầu, khi nhận biết chưa trở thành thói quen thì rất khó khăn vì khi tâm chú ý đến công việc bên ngoài nên tâm nhận biết sẽ mất đi. Nếu bạn cố gắng nhận biết bên trong, bởi vì bạn đang đầu tư 100% nên bạn không thể làm những việc bên ngoài; bạn không thể đọc sách, không thể xem TV, bạn không thể nghe điều người khác nói bởi vì bạn chỉ nhận biết vào bên trong. Bởi vì bạn dùng mọi năng lượng để tập trung nhận biết.
Đó là lý do tại sao tôi nói đừng tập trung quá nhiều và hãy biến chánh niệm thành thói quen ngày này qua ngày khác; nhận biết có mặt, chánh niệm có mặt. Khi đó nhận biết trở thành nhận biết tự nhiên, không phải từ nỗ lực cá nhân. Không cần nỗ lực cá nhân vì nỗ lực tự nhiên phát sinh do đà quán tính. Từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc khác, mỗi khoảnh khắc nhận biết có đà và trở thành thói quen.
Khi nó trở thành thói quen, chúng ta không cần phải tốn sức. Khi đó, chánh niệm làm công việc của nó và tâm cũng làm công việc của nó. Khi đó bạn có thể thấy rõ rằng cả hai đều đang hoạt động.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024