◉ CỐ GẮNG BIẾT NHIỀU HƠN CÓ THỂ
Sayadaw: Một hành giả yoga nhận biết được cái nghe và sau đó vị ấy nghe thấy 5 âm thanh, vị ấy nắm bắt chúng một cách rõ ràng vì vị ấy chỉ đang nhận biết cái nghe. Nhưng vì thói quen của chúng ta là bị hút vào đối tượng nên anh ta cố gắng biết 5 âm thanh đó là gì. Sau đó, anh ta cảm thấy mệt mỏi vì không thể theo kịp quá nhiều điều cần biết.
Bạn đã biết chúng rồi, tại sao bạn lại cần đi vào và biết thêm về chúng. Vì thế hãy sống với cái biết. Nếu chúng ta có thể cảm nhận được tâm nhận biết đang hiện diện thì giống như đã bước ra khỏi đối tượng.
◉ CHÁNH NIỆM NHƯNG VẪN CHẠY THEO PHIỀN NÃO
Thiền sinh: Con biết cách chánh niệm, nhưng khi phiền não khởi lên, con vẫn chạy theo phiền não.
Sayadaw: Do chưa có đủ trí tuệ. Chánh niệm nhận biết điều gì đang xảy ra, nhiệm vụ của nó là nhận biết điều gì đang xảy ra, nhưng nó không thể ngăn chặn phiền não. Chỉ có trí tuệ mới có thể ngăn chặn được phiền não.
Loại trí tuệ nào có thể ngăn chặn được phiền não? Muốn biết thì phải xem đi xem lại và học hỏi; nó đòi hỏi một quá trình tu tập.
◉ NGHIỆN SUY NGHĨ KHI HÀNH THIỀN
Suy nghĩ phải là suy nghĩ về trải nghiệm ở thời điểm hiện tại chứ không phải về những thứ khác. Nếu bạn suy nghĩ nhiều hơn thì chánh niệm của bạn sẽ yếu đi. Mục đích của suy nghĩ trong thiền là hỗ trợ chánh niệm. Đó là suy nghĩ khôn ngoan. Ví dụ: Bạn đang làm gì; Chuyện gì xảy ra sau đó? Nếu không, tâm sẽ bị cuốn vào cốt truyện và bị kích động.
Trạch pháp (tư duy khôn ngoan) có nghĩa là sử dụng một số câu hỏi để chánh niệm rõ hơn, giống như một nhà khoa học hỏi: tại sao điều này lại xảy ra? Khi đó tâm sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc quan sát trải nghiệm đó.
◉ DÍNH MẮC LUÔN Ở HIỆN TẠI
Bây giờ mắt cá chân và đầu gối của tôi bị đau khi tôi đi bộ. Tôi nhận thấy điều này rồi tôi nhận ra rằng bất cứ khi nào con người có thể ăn, uống và đi lại; có thể thấy và nghe – họ hạnh phúc và đã có sự dính mắc. Nếu bạn không thể ăn hoặc uống hay bạn không thể nhìn hoặc nghe; Điều gì xảy ra sau đó? Bạn sẽ khó chịu vì mỗi khi bạn nhìn và nghe, vô tình tâm đã phát triển sự dính mắc.
Bất cứ khi nào chánh niệm và trí tuệ vắng mặt, tà kiến và chấp thủ sẽ luôn diễn ra. Chỉ khi có trí tuệ thì tà kiến và chấp thủ mới vắng mặt. Chúng tạm dừng lại và chờ đợi; khi trí tuệ dừng lại, chúng tiếp tục quay trở lại.
Vì vậy, sự đau đớn liên tục cũng giúp tôi có chánh kiến. Nếu lúc nào bạn cũng khỏe mạnh thì trong vô thức bạn không biết rằng tâm đang hưởng thụ sức khỏe tốt. Bạn có thể ăn, bạn có thể uống, đúng không? Nhưng khi bạn không thể, thì vấn đề sẽ xuất hiện trong tâm. Một cách vô thức, mọi phiền não luôn có mặt ở đó; đó là lý do tại sao trí tuệ là tỉnh thức và hiểu biết với chánh kiến.
◉ SUY NGHĨ CỨ HIỆN LÊN
Thiền sinh: Phải làm gì với những suy nghĩ (thiện và bất thiện) xuất hiện trong lúc hành thiền; Sử dụng tinh tấn như thế nào?
Sayadaw: Bất kỳ suy nghĩ nào khởi lên trong khi thiền, chỉ cần ghi nhận chúng; thế là đủ. Không có gì để làm thêm. Chúng ta đang cố gắng nhận biết; chúng ta không cố gắng làm bất cứ điều gì về những suy nghĩ (trải nghiệm/đối tượng). Kệ nó như vậy. Trách nhiệm của bạn chỉ là nhận ra những suy nghĩ và duy trì chánh niệm càng nhiều càng tốt. Chánh tinh tấn có nghĩa là sự kiên trì, tiếp tục chánh niệm trong từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc. Đó là nỗ lực đúng đắn.
Khi suy nghĩ khởi lên, chúng ta biết rằng có suy nghĩ. Thế là đủ vì chúng ta chỉ muốn biết đối tượng đang sinh khởi. Suy nghĩ là đối tượng tinh thần. Điều quan trọng là bạn không tham gia vào việc suy nghĩ. Suy nghĩ đến và đi, điều đó không thành vấn đề. Bạn chỉ cần duy trì chánh niệm, được chứ?
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024