◉ Ý TƯỞNG THAY ĐỔI
Ý tưởng rất mạnh mẽ. Mọi việc người ta làm đều do ý tưởng. Không có ý tưởng, họ không thể làm được gì.
Ảo tưởng làm điều này: nó nghĩ những gì nó muốn nghĩ, và rồi nó tin những gì nó nghĩ – rất mê lầm và buồn cười.
Chúng ta không biết điều gì đúng, điều gì sai; chúng ta chỉ tin vào ý tưởng của chúng ta. Thực ra, chúng ta hành thiền để chuyển đổi tà kiến thành chánh kiến; ý tưởng sai trở thành ý tưởng đúng, thế thôi. Khi có sự hiểu biết, ý tưởng thay đổi.
Khi còn trẻ, tôi không ăn cá vì quan niệm rằng cá có nhiều xương. Và tôi sợ xương sẽ mắc vào cổ họng. Vì vậy, tôi đã không ăn cá. Một ngày nọ, tôi nói với thầy tôi về nỗi sợ xương cá của mình. Và thầy tôi nói: con có răng; vì vậy con có thể nhai và nuốt xương. Sau đó tâm thay đổi ngay lập tức – đó là một ý tưởng rất mạnh mẽ. Từ đó tôi bắt đầu ăn cá.
◉ TÂM KHÁC NHAU CÓ CHỨC NĂNG KHÁC NHAU
Khi bạn ý thức hơn về hoạt động của tâm, bạn sẽ nhận ra rằng tâm này đang làm điều này và tâm kia đang làm điều kia. Bạn có thể thấy những đặc điểm – với tâm khác nhau có chức năng khác nhau và công việc khác nhau.
Chẳng hạn, thọ chỉ cảm nhận đối tượng; nó không làm công việc của thức. Thức chỉ biết đối tượng; đây là công việc của nó – nó làm công việc của nó và rồi chết đi. Cảm giác cũng làm công việc của nó và nó chết. Bản chất của chúng là không tham gia vào công việc của người khác. Chúng làm công việc của mình và sau đó là chết đi.
Khi bạn có thể thấy tâm hoạt động như thế này – tâm khác nhau với chức năng khác nhau và công việc khác nhau – thì bạn sẽ hiểu rõ hơn rằng tâm không mang tính cá nhân. Tất cả đều do quá trình nhân quả. Đây là sự chứng ngộ về anatta, vô ngã hay tánh không.
◉ TRÍ TUỆ KHÔNG TIN VÀO CÁI ‘TÔI’
Trước đây, tâm hoàn toàn tin tưởng vào cái ‘tôi’. Bây giờ, bạn đã hiểu không có cái ‘tôi’ tuỳ theo mức độ hiểu biết của bạn. Suy nghĩ của chúng ta luôn nghĩ về cái ‘tôi’. Nếu bạn kiểm tra suy nghĩ của mình cả ngày – đây là cái chai của tôi, đây là tóc của tôi, đây là bàn tay của tôi, đây là chân tôi – bất cứ điều gì bạn biết, bạn đều nghĩ ‘tôi’. Mong muốn, bạn nghĩ ‘tôi muốn’, hay ‘tôi tức giận’, hay ‘tôi biết’. Bất kể điều gì xảy ra, bạn đều nghĩ là ‘tôi’.
Trước kia cái ‘tôi’ rất mạnh mẽ; Bây giờ, theo như chúng ta hiểu, khi tâm nói ‘tôi’, nhưng trí tuệ không tin vào điều đó. Mặc dù chúng ta cần sử dụng cái ‘tôi’ như một công cụ trong trò chuyện hàng ngày, nhưng tâm không còn tin tưởng quá nhiều vào cái ‘tôi’ vì đã có sự hiểu biết.
Khi kiểm tra tâm mình, bạn sẽ luôn thấy cái ‘tôi’. Là một cư sĩ trong cuộc sống hàng ngày, tôi nhận thấy rằng mọi suy nghĩ đều có cái “tôi” trong đó. Tôi đã bị sốc. Và sau khi tôi kết hôn, chữ ‘TÔI’ lại càng to hơn.
◉ HIỂU NIMITTA
Đừng chánh niệm trên ánh sáng hay bóng tối. Ánh sáng là một khái niệm; vì vậy, quay lại và chú ý đến quá trình của thân và tâm. Ánh sáng là nimitta (hình ảnh tinh thần), một khái niệm. Tâm biểu hiện tính chất của nó thông qua ánh sáng và bóng tối.
Nếu chất lượng chánh niệm và định tốt thì ánh sáng rực rỡ sẽ xuất hiện. Nếu chánh niệm yếu kém thì trở nên tối tăm. Vì vậy, đây là một khái niệm; chỉ là cách tâm biểu hiện phẩm chất của nó. Vì vậy, bạn cần quay chánh niệm về cảm xúc hoặc quá trình trên thân.
Nếu bạn chú ý đến ánh sáng, bạn có thể thấy nhiều màu sắc – xanh, cam hoặc trắng. Màu sắc là một đối tượng khái niệm.
◉ TÂM KHÁC BIỆT VỚI ĐỐI TƯỢNG
Nếu tâm hiểu được ý nghĩa của đối tượng thì bản chất của tâm và bản chất của đối tượng trở nên tách biệt. Được biết đến và cái biết, phải không? Được biết là đối tượng; biết là tâm. Chúng có những bản chất khác nhau và bạn có thể cảm thấy như chúng tách biệt nhưng chúng không tách rời – chúng có những bản chất khác nhau, không chỉ có một bản chất.
Khi tôi nhắc các thiền sinh rằng đối tượng và tâm biết có bản chất khác nhau, sự hiểu biết của họ có thể trở nên rõ ràng hơn.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024