◉ NẮM GIỮ SUY NGHĨ VÀ CẢM NHẬN
Hãy nhìn vào suy nghĩ và cảm giác, đặc biệt là cảm giác; suy nghĩ này, cảm giác này – hãy làm điều đó thật nhiều. Hãy để ý cảm giác của bạn khi bạn cứ giữ mãi suy nghĩ đó, lặp đi lặp lại, lặp đi lặp lại hết lần này đến lần khác.
Vì vậy, thay vì trí óc vật lộn với ý tưởng tại sao tâm lại bám vào suy nghĩ đó, hãy nhìn vào điều gì đang thực sự xảy ra – tức là tâm đang nghĩ về điều này, tâm đang cảm giác thứ này. Và ở lại với cảm giác. Nhận ra cảm giác thực sự như thế nào khi suy nghĩ này hiện diện.
Việc của thiền sinh không phải là vứt bỏ suy nghĩ đó. Thiền không phải là buông bỏ bất cứ thứ gì – thiền là quan sát và học hỏi. Biết cảm giác như thế nào khi suy nghĩ khởi lên – chỉ cần biết cảm giác đó, vậy thôi.
Đó là bài tập về nhà của bạn trong năm nay.
◉ HỎI QUÁ NHIỀU
Thiền sinh: Khi con đặt câu hỏi và không nhận được câu trả lời, con nên làm gì?
Sayadaw: Đừng tiếp tục suy nghĩ nữa; chỉ cần lưu ý rằng bạn không biết câu trả lời và quay lại chánh niệm đến thời điểm hiện tại. Bạn không cần phải đặt quá nhiều câu hỏi. Có thể mất nhiều ngày, nhiều tuần hoặc nhiều năm để tìm ra câu trả lời cho một câu hỏi. Tôi đã mất nhiều năm để tìm ra câu trả lời cho câu hỏi: tại sao tâm trí lại đau khổ?
Khi hiểu rõ rồi thì tâm không còn đau khổ nữa. Khi nó vẫn còn đau khổ, đau khổ nhiều lần, đó là vì tâm chưa biết câu trả lời; trong nhiều năm, tâm vẫn tiếp tục tìm hiểu lý do tại sao nó đau khổ.
◉ DÍNH MẮC TỰ ĐỘNG
Trong thiền đường, một thiền sinh quyết định không tham gia vào nhóm tụng kinh metta mà tiếp tục hành thiền. Nhưng tâm trở nên dao động khi người khác tụng kinh. Tâm muốn tụng kinh, tại sao? Bởi vì cô ấy đã không chánh niệm mỗi khi tụng kinh – mỗi lần cô ấy tụng kinh mà không có chánh niệm – nên cô ấy càng ngày càng dính mắc vào việc tụng kinh. Vì thế bất cứ khi nào cùng một đối tượng xuất hiện, tâm lại muốn làm điều đó.
Bài học là: bất cứ điều gì bạn làm đi làm lại mà không có chánh niệm và trí tuệ, bạn sẽ trở nên dính mắc vào nó. Bạn có thể quyết định không làm điều đó, nhưng khi đối tượng xuất hiện, bạn sẽ bị dính mắc. Đây là bản chất của ảo tưởng.
Người ta niệm kinh mỗi ngày nhưng họ không chánh niệm; một cách vô thức họ trở nên dính mắc với việc tụng kinh.
◉ DÍNH MẮC VÀ PHẢN ỨNG
Tâm thích những tình huống dễ chịu và phản ứng lại những tình huống khó chịu. Đó là vấn đề. Bạn cần biết rằng tâm đang làm điều này, đúng không? Bám vào hoặc chống lại; trước hết hãy nhận biết chúng. Đây chỉ là quá trình tự nhiên. Mỗi khi bạn nhận thấy quá trình thân tâm đang diễn ra – mỗi khi bạn nhận thấy đây là các điều kiện: tốt – xấu hay bất cứ điều gì – thì điều đó rất tốt. Vì thân và tâm có mối quan hệ nhân và quả. Mối quan hệ tự nhiên là nhân và quả. Nhưng vấn đề là bạn thích và phản ứng.
◉ CĂNG THẲNG Ở VAI
Thiền sinh kể với thầy về việc có một năm bị căng cứng ở vai và cổ khi ngồi.
Sayadaw: Chắc chắn là có lòng tham trong việc thực hành. Sayadaw cũng đã từng rất nhiều như vậy. Tất cả chúng ta đều làm điều đó; Tất cả chúng ta đều có nỗ lực sai lầm – nỗ lực với lòng tham và mong muốn đạt được mọi thứ theo một cách nào đó.
Bài học là nhận ra tâm tham mỗi khi bạn chú ý đến nó, và rồi cuối cùng hiểu được rằng tâm tham thực sự không giúp ích gì cho kết quả, thứ mà bạn đang cố gắng đạt được. Tâm tham đó thực sự không giúp ích được gì. Khi tâm biết điều đó, nó sẽ buông bỏ tâm tham ngay lập tức hoặc từ từ từng chút một.
◉ TÂM KHÔNG MUỐN CHẾT
Khi tâm lắng xuống, suy nghĩ của bạn trở nên nghiêm túc và sâu hơn, bởi vì khi bạn có định lực samadhi, cách suy nghĩ của tâm sẽ khác đi.
Cách đây 3 ngày có người chết, tôi đi làm lễ ở nghĩa trang; Tôi nhìn cái xác. Khi về tôi đi tắm; Tôi nhìn vào thân mình và tâm biết rằng tôi cũng phải chết. Nhưng đột nhiên tâm nói: Tôi không muốn chết. Mặc dù trí tuệ hiểu rất rõ rằng tham ái không muốn chết nhưng tâm vẫn có ý niệm không muốn chết.
Lúc đó tôi chánh niệm trên tâm nói “Tôi không muốn chết”; ngay lập tức tôi cảm thấy tự do. Tôi chỉ nhìn vào cơ thể mình và nhớ rằng người đó đã chết nhưng tâm vẫn nói: Tôi không muốn chết. Mặc dù ý tưởng không mạnh mẽ, rất vi tế nhưng sự bám víu vẫn còn đó. Tôi biết rất rõ thân này nặng nề và mệt mỏi nhưng sự bám víu vẫn còn đó.
◉ QUÁ CỐ GẮNG
Khi còn là thiếu niên, tôi thích hành thiền vì tôi thích tâm định samadhi, cảm giác sung sướng; và tôi thực sự hạnh phúc – một cách dễ dàng. Ban đêm tôi không ngủ để có thể tận hưởng thiền định.
Trong một khoá thiền; ngày đêm tôi tận hưởng niềm hạnh phúc của mình. Rồi một con rệp cắn tôi; cơn đau khiến tôi tức giận và định lực của tôi biến mất. Sau đó, tôi bắt đầu hành thiền để lấy lại định lực. Nhưng nó không quay trở lại. Tôi càng nỗ lực hơn nữa và việc đó kéo dài suốt 3 ngày 3 đêm. Tôi bị đau đầu đến mức phải dán miếng băng lên trán. Sau đó, tôi quyết định rằng thế là đủ và bỏ cuộc.
Khi tôi bỏ cuộc, tâm định quay trở lại như cũ. Và sự hiểu biết của tôi về kinh nghiệm đó rất mạnh mẽ – đó không phải là cách để đạt được, bởi vì tâm tôi đã biết cách nhập định. Tôi đã bắt đầu dễ dàng như vậy, tại sao tôi phải cố gắng nhiều. Vì vậy, khi tôi ngừng cố gắng, nó quay trở lại.
Bạn không đạt được nó vì bạn muốn nó hay vì bạn đã cố gắng hết sức. Bạn đạt được nó khi tất cả các điều kiện được đáp ứng; bởi vì mọi hiệu ứng đều có tập hợp các điều kiện của nó; đó là sự khôn ngoan.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024