◉ Ý ĐỊNH THÚC ĐẨY SUY NGHĨ
Khi cường độ của phiền não giảm đi thì suy nghĩ phiền não cũng trở nên ít hơn. Bạn cần kiểm tra ý định suy nghĩ. Suy nghĩ và ý định là khác nhau; do có ý định suy nghĩ nên suy nghĩ xuất hiện. Tùy thuộc vào cường độ của ý định suy nghĩ, suy nghĩ tiếp tục.
Suy nghĩ là kết quả; ý định suy nghĩ là nguyên nhân. Nếu cường độ của ý định suy nghĩ mạnh mẽ, suy nghĩ sẽ tiếp tục đến. Khi nó càng ngày càng yếu đi thì tự nhiên suy nghĩ cũng trở nên ít đi.
◉ KHÁI NIỆM VÀ THỰC TẠI
Thiền sinh: Sẽ rất nguy hiểm nếu con không chú ý đến hướng của âm thanh – một chiếc ô tô có thể đâm con.
Sayadaw: Chúng ta cần sử dụng các khái niệm; các khái niệm không phải là vấn đề và bạn không cần phải loại bỏ các khái niệm. Không phải là bạn không có các khái niệm; bạn chỉ cần biết khái niệm là gì và thực tại là gì. Tâm rất giỏi trong việc nhận biết các khái niệm, nhưng không quen thuộc với thực tại bởi chúng ta quá lạc lối trong các khái niệm. Trên thực tế cả hai đều cùng tồn tại; chúng ở đó cùng nhau.
Tâm nhanh đến mức khi nghe thấy âm thanh, bạn thậm chí còn chưa biết rằng âm thanh đó được nghe, nhưng tâm đã nghĩ xem âm thanh đó từ đâu đến; Chuyện này nối tiếp chuyện khác, nhưng chúng ta không thấy sự tiến triển của nó.
Vì vậy, không phải là loại bỏ những khái niệm. Bạn phải biết khái niệm là gì và thực tại là gì. Chúng ta cần sử dụng các khái niệm; nếu không bạn không thể sống, không thể ăn. Bạn sẽ không thể đi bộ được; không biết đặt chân vào đâu và bạn sẽ bị ngã.
◉ HIỂU TÂM PHÁN XÉT
Bạn chỉ có thể quan sát tâm đang phán xét và sau đó xem điều gì xảy ra tiếp theo. Chúng là như vậy. Chúng ta không thể ngừng tâm phán xét.
Lúc đầu, chúng ta nói rằng chúng ta không nên phán xét hay phàn nàn. Đây chỉ là ở mức độ hời hợt; sâu xa, quá trình này không thể dừng lại được – chúng đang diễn ra rồi. Khi đó chúng ta chỉ có thể nhìn thấy quá trình đang diễn ra. Dần dần, tâm hiểu được điều gì đang xảy ra như nó đang là; hiểu rõ rằng đây là một tiến trình, đây là nhân quả. Khi bất kỳ sự hiểu biết nào xuất hiện, sau khi bạn thấy quá trình xảy ra lặp đi lặp lại, các phiền não tự nhiên dừng lại.
Bạn không thể dừng tâm phán xét hay kiểm soát nó; nó phụ thuộc vào việc trí tuệ hay phiền não đang làm việc. Nếu phiền não đến, đã có sự kháng cự – sẽ phán xét hay phàn nàn; còn nếu trí tuệ đến thì sự bình thản đã ở đó.
◉ LỢI DỤNG PHIỀN NÃO ĐỂ HỌC HỎI
Thiền sinh: Sân hận phát sinh từ sự thiếu kiên nhẫn. Mặc dù có sự nhận biết về tâm sân và thiếu kiên nhẫn, nhưng tâm quan sát vẫn có sân.
Sayadaw: Điều đó có nghĩa là tâm chưa học được gì từ sự quan sát. Học hỏi là quan trọng. Nếu tâm học được điều gì đó, dosa sẽ giảm đi. Nếu cơn giận không giảm đi sau mỗi lần nó nổi lên, nên hỏi tại sao nó lại xảy ra như vậy; khi đó tâm trở nên thích thú và học được điều gì đó. Khi bạn học được gì đó từ phiền não, sự phát sinh trong tương lai của chúng sẽ ngày càng yếu đi. Đó chính là cách thức.
Nếu tâm chưa sẵn sàng và đột nhiên phiền não khởi lên thì phiền não sẽ tràn ngập tâm. Nhưng dù có chuyện gì xảy ra, mỗi khi bạn chú ý, hãy cố gắng học hỏi điều gì đó.
◉ HIỂU GÌ VỀ PHIỀN NÃO
Bạn hiểu gì về phiền não? Khi bạn quan sát tâm phiền não, bạn nhận biết được điều gì? Phiền não, cảm xúc hay suy nghĩ?
Chúng là gì: phiền não, suy nghĩ và cảm xúc? Tất cả chỉ là tâm đang làm việc, không ai cả; chỉ là tự nhiên. Thọ cũng là tâm, suy nghĩ cũng là tâm, phiền não cũng là tâm. Vì nhân và quả nên chúng sinh khởi và diệt đi.
Điều rất quan trọng là phải hiểu sâu hơn; chỉ giảm phiền não thôi thì chưa đủ. Bản chất của trí tuệ là hiểu sâu sắc và chi tiết. Nhìn thấy tiến trình một cách rõ ràng và hiểu biết chi tiết, đó là bản chất của trí tuệ.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024