◉ QUÁ NHIỀU NỖ LỰC
Nếu tham ái tham gia vào việc thực hành, tâm sẽ sử dụng rất nhiều năng lượng. Nếu bạn cảm thấy thất vọng vì không đạt được điều mình mong muốn khi hành thiền, bạn sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Và không biết cách hành thiền thì bạn sẽ phải mất rất nhiều công sức vì bạn không biết phải làm gì.
Vì vậy trước khi hành thiền, chúng ta nên biết ‘tại sao’ và ‘như thế nào’ của việc thực hành. Lúc đầu, chúng ta sử dụng kiến thức, thông tin và trí thông minh của mình để thực hành rồi sau đó tuệ giác có thể xuất hiện. Khi tu tập chúng ta phải có kiến thức, trí tuệ phải có mặt thì phiền não mới không thể sinh khởi.
Điểm quan trọng đầu tiên là không sử dụng quá nhiều nỗ lực. Ví dụ, bạn có biết rằng bạn đang ngồi không? Bạn có biết rằng bạn đang nhìn không? Bạn có biết rằng bạn đang nghe không? Điều này có khó không? Có mệt mỏi không? Năng lượng bấy nhiêu là đủ, không cần phải tập trung.
◉ MONG ĐỢI KẾT QUẢ
Dù cho con người làm gì, họ cũng làm với một số kỳ vọng, do đó tham ái đã có sẵn. Dù bạn làm gì, hãy kiểm tra thái độ của bạn: kỳ vọng của bạn mạnh đến mức nào? Hãy cẩn thận về điều này, nếu không, khi bạn không đạt được điều mình muốn, tức giận sẽ dễ dàng nổi lên.
Mọi người đều muốn thể hiện tốt. Hãy cẩn thận với mong muốn này. Hãy biết rằng chúng ta chỉ có thể đạt được nhiều nhất trong khả năng của mình chứ không phải nhiều như chúng ta mong muốn.
Thái độ đúng đắn rất quan trọng trong hành thiền. Thiền sinh muốn hành thiền tốt – đó là lý do tại sao có nhiều căng thẳng, mệt mỏi và buồn chán xuất hiện. Bởi vì họ thực hành với những kỳ vọng cao độ nên khi không thể đạt được điều mình mong muốn thì vấn đề sẽ nảy sinh.
◉ THAM ÁI TÂM DỄ CHỊU
Thiền sinh chỉ quan tâm tới những tình huống khó chịu chứ không quan tâm đến những tình huống dễ chịu. Những tình huống dễ chịu là nguy hiểm vì tham ái ở đó. Thiền sinh không nhìn thấy vấn đề của tham ái. Họ chỉ nhìn thấy vấn đề sân hận. Đây là hai thái cực của cực đoạn – tham ái là một cực đoan và sân hận là cực đoan kia. Chúng ta cần phải cẩn thận với cả hai thái cực. Nếu chúng ta hài lòng và tận hưởng sự dễ chịu thì quá trình tu tập sẽ dừng lại.
Khi thiền được yên bình và thư giãn, người ta dễ dàng thèm muốn kinh nghiệm này. Vì thế chúng ta phải kiểm tra xem tâm quan sát có bình thản không, trí tuệ có hiện diện hay không. Khi đó chúng ta mới ở trên con đường trung đạo; nếu không, bạn sẽ rơi vào một thái cực khác.
◉ THAM ÁI & CẢM THỌ
Khi bạn về nhà và muốn quan sát tham ái, và tham ái đi kèm với cảm thọ, bạn hãy quan sát cảm thọ nhiều nhất có thể. Để tự giúp mình khi về nhà là tại đây; bạn học cách quan sát cảm giác của mình. Bất kỳ cảm giác mạnh mẽ nào trong cơ thể mà bạn có trong khóa tu, hãy quan sát những cảm giác đó. Đó là cách bạn rèn luyện tâm để quan sát.
Hy vọng rằng tâm hiểu cách quan sát và không liên quan hay tham gia vào các cảm giác, hãy quan sát nó một cách khách quan với sự xả ly. Việc quan sát ổn định trong khi đối tượng có thể bị kích động – đó là kỹ năng bạn có thể học ở đây.
Hãy biến điều đó thành thói quen khi bạn ở đây – mỗi khi bạn cảm thấy điều gì đó dễ chịu hay khó chịu, bạn quan sát cảm giác đó xem như thế nào. Khi về nhà bạn làm bất cứ điều gì bạn thích, nhưng thử áp dụng lên điều đó và xem nó diễn ra như thế nào.
Dù bạn làm gì ở nhà, bạn hãy cố gắng thực hiện với sự tỉnh thức và xem điều đó tạo ra sự khác biệt gì. Bởi vì khi có chánh niệm thì trí tuệ mới có thể sinh khởi. Tỉnh giác giống như cánh cửa cho phép tất cả những điều thiện đi vào tâm trí. Vì vậy, ở đây bạn chỉ đang học chánh niệm đúng cách. Tất cả chỉ là thói quen, bất cứ điều gì chúng ta vun bồi đều trở thành thói quen; nếu bạn phát triển thói quen chánh niệm, chánh niệm sẽ bắt kịp ham muốn của bạn và chánh niệm sẽ hiện diện nhiều hơn.
Nếu không có chánh niệm thì bất cứ điều gì chúng ta làm đều rất nhanh chóng, rất tự động. Nhưng với đủ chánh niệm, bạn có nhiều không gian để lựa chọn.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024