◉ THÈM ĂN
Suốt cuộc đời chúng ta luôn ăn uống với sự thèm muốn. Vì thế mỗi khi chúng ta nhìn hay ngửi thức ăn, mỗi khi chúng ta chú ý đến thức ăn thì cảm giác thèm ăn lại ập đến. Đó là vì chúng ta ăn với sự thèm muốn suốt đời.
Mọi thứ chúng ta ăn đều là vì chúng ta thích. Nếu không thích thì chúng ta không ăn. Thật tuyệt, và chúng ta nghĩ lần sau chúng ta sẽ ăn tiếp món đó.
Vì bạn cho phép điều này xảy ra lặp đi lặp lại; Vì vậy, mỗi khi bạn nhìn thấy thức ăn và ngửi thấy mùi thơm, thèm muốn lại xuất hiện. Đây là bản chất, đây là khuôn mẫu. Chúng không là ai cả; đó là các điều kiện. Nhưng mọi người lại nghĩ là “tôi muốn, tôi muốn”. Họ không biết gì về quy luật tự nhiên.
◉ TRÍ TUỆ NHÌN, THAM ÁI THẤY
Thấy và lắng nghe là sự tập trung/tích cực nhìn và nghe, nhặt đồ vật để nhìn hoặc nghe. Nhìn và nghe là thụ động. Cái nào đến trước, thấy hay nhìn? Thèm muốn lập tức thấy cái gì đó; nhưng với trí tuệ, nó biết rằng cái nhìn đang diễn ra trước tiên rồi mới chọn cái cần thấy.
◉ HAM MUỐN THIỀN
Có một thiền sinh từng đạt được trạng thái bình an và tĩnh lặng sâu sắc. Trong nhiều năm, anh đã mong muốn trải nghiệm lại trạng thái này nhưng nó vẫn chưa đến lại. Anh ta hành thiền và sống một mình trong rừng nhiều năm. Khi chúng tôi nói chuyện, anh ấy đã phát hiện ra vấn đề của mình – dính mắc muốn lấy lại trải nghiệm đó. Sự thèm muốn đội lốt hành thiền và hành giả yoga hoàn toàn bị lừa. Điều rất quan trọng là phải biết trạng thái tâm, phẩm chất của tâm khi chúng ta hành thiền.
◉ HIỆN DIỆN CỦA THAM ÁI
Nếu sự thực hành của bạn khó khăn, bạn có thể chắc chắn rằng có điều gì đó không ổn trong thái độ của bạn. Vì vậy, hãy kiểm tra thái độ của bạn trước. Thực ra, sự tham ái mới là vấn đề. Vấn đề là thiền sinh không nhận ra tham ái đang hiện diện vào lúc đó.
Bạn có biết cách quán sát tâm sân không? Nếu bạn có thể quan sát tâm mình, bạn có thể biết cảm xúc và suy nghĩ, nhưng phiền não không phải là suy nghĩ hay cảm xúc – cảm xúc là cảm xúc, suy nghĩ là suy nghĩ và phiền não là phiền não.
Bạn cần tìm hiểu về bản chất của tham ái. Khi tham ái hiện diện, tâm suy nghĩ như thế nào? Chúng ta có thể biết được tham ái từ cách tâm suy nghĩ. Chúng ta có thể biết rằng tham ái hiện diện từ cảm xúc và suy nghĩ. Làm sao bạn biết rằng sự tham ái đang hiện diện? Ngoài những suy nghĩ và cảm xúc, còn có bản chất của tham ái và bạn phải biết bản chất này. Khi sự tham ái đến, khuôn mẫu suy nghĩ cũng thay đổi. Nó cứ nghĩ về điều nó muốn, hết lần này đến lần khác.
◉ THÍCH VÀ KHÔNG THÍCH
Sayadaw: Mỗi khi tâm tiếp xúc với một đối tượng, phiền não đã có mặt ở đó. Đó là lý do tại sao chúng ta không thể hiểu “như nó là” bởi vì thích và không thích đã xuất hiện trước. Vì vậy, đầu tiên chúng ta hãy quan tâm đến việc thích và ghét này. Khi thích và ghét ít đi, tâm trở nên thanh tịnh và chánh niệm ngày càng tốt hơn thì chúng ta có thể thấy được sự tiếp xúc và đó là bản chất tự nhiên.
Ví dụ, khi cơn đau đến, sự khó chịu đã khởi lên trong tâm. Vì vậy, nếu bạn tiếp tục quan sát cơn đau với tâm không thích thì đó không phải là thiền vì chúng ta đang nhìn đối tượng với tâm sân. Đó là lý do tại sao cơn đau ngày càng tăng.
Khi tâm tiếp xúc với một đối tượng và có sự thích hay ghét xảy ra, chúng ta không nên quán sát đối tượng này vì tâm chưa sẵn sàng. Trước tiên chúng ta cần kiểm tra phản ứng của tâm; đợi tâm lắng xuống, lúc đó tâm sẵn sàng quan sát đối tượng và học hỏi. Khi đó, bạn có thể hiểu “như nó là” và Pháp là gì, bản chất là gì.
Khi phiền não ít đi, trí tuệ có thể phát triển. Chỉ có trí tuệ mới có thể biết được bản chất. Đó là lý do tại sao chúng ta hành thiền – để trau dồi phẩm chất của tâm. Khi tâm còn nhiều phiền não, khi nó chưa sẵn sàng, đừng cố tìm kiếm ‘như nó là’; điều đó là không thể được vì tâm vẫn chưa được thanh lọc.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024