◉ KHÔNG CỐ GẮNG THƯ GIÃN
Tham ái luôn muốn làm điều gì đó; muốn làm điều gì đó là bản chất của sự thèm muốn. Trí tuệ biết rằng cần thiết hay không, nên hay không, cần hay không làm một việc gì đó. Trí tuệ không bao giờ làm điều đó nếu không mang lại lợi ích. Mọi người không hiểu cần thiết hay không, có nhu cầu hay không; họ luôn muốn làm điều gì đó mọi lúc.
Tôi không cố gắng thư giãn; Tôi cố gắng tỉnh giác vì tâm hiểu rằng nếu bạn nhận biết được điều gì đang xảy ra và có trí tuệ ở đó thì tâm đã được thư giãn. Tỉnh giác là nguyên nhân và tâm thư giãn là kết quả. Đó là lý do tại sao tôi hướng dẫn: cố gắng chánh niệm, cố gắng học cách chánh niệm; đó là cách. Nhưng mọi người cố gắng kiểm soát trải nghiệm; đó chính là vấn đề. Tôi thích trải nghiệm tự nhiên – dù tốt hay xấu. Ngay cả trải nghiệm tồi tệ cũng thú vị.
Đôi khi tôi thức dậy sau một giấc mơ và có sự tức giận trong giấc mơ. Tôi vừa thức dậy; Tôi chưa làm gì cả nhưng đau khổ đã xảy ra rồi. Dù sao đi nữa, đây cũng là một đối tượng. Bởi vì hiểu rằng thiện và bất thiện cũng là Pháp nên tâm không kháng cự – một cách tự nhiên nó đã chấp nhận rồi. Pháp có nghĩa là bản chất tự nhiên; và tự nhiên có nghĩa là tiến trình nhân quả.
◉ THÔNG TIN THÚC ĐẨY TRÍ TUỆ
Trong quá trình thực hành, khi chánh niệm và trí tuệ chưa vững mạnh– đó là lúc chúng ta sử dụng sự hiểu biết để nhắc nhở bản thân cách xây dựng và áp dụng chúng; và đó là dùng trí tuệ để thực hành.
Vì vậy, chúng ta nghĩ về cách giữ chánh niệm, phải làm gì trong thời điểm hiện tại, điều gì là phù hợp vào lúc này. Chúng ta có rất nhiều thông tin, nhưng chúng ta cần lấy nó ra khỏi túi và tìm ra thông tin nào phù hợp vào thời điểm này.
Nhiều người trong chúng ta sử dụng những công cụ này một cách tự nhiên nhưng thường thì chúng ta không biết mình đang sử dụng chúng. Chúng ta có rất nhiều thông tin và kinh nghiệm; chúng ta nghĩ về những gì chúng ta nên sử dụng để hỗ trợ công việc của mình, nhưng những người khác thì không, họ nghĩ rằng họ phải sửa chữa nó bằng cách nỗ lực nhiều hơn. Và đó là nỗ lực sai lầm.
Thói quen của trí tuệ là nếu có gì thay đổi, nó sẽ ngay lập tức kiểm tra xem cái gì thay đổi. Và nếu điều gì đó đang trở nên tốt hơn thì tại sao? Nếu có điều gì đó đang trở nên tồi tệ hơn thì tại sao? Kiểm tra vì mong muốn thực sự biết, học hỏi và trí tuệ.
Một số người thấy việc luyện tập này thú vị, họ luôn nghĩ về việc “Tôi nên thực hiện nó như thế nào? Điều gì xảy ra khi điều này xảy ra? Trải nghiệm này là gì vậy?” Nếu tham lam thì chỉ muốn kết quả; nhưng nếu là trí tuệ thì trí tuệ luôn luôn nghĩ đến những điều kiện sẽ mang lại kết quả.
◉ THIỀN TÂM TỪ METTA
Mong muốn ai đó được tốt hơn là bản chất của thiền tâm từ, giống như cầu chúc tới ai đó ‘sinh nhật vui vẻ’. Nếu tôi có sân, tôi không bao giờ thực hành tâm từ; Tôi quan tâm đến tâm sân trước tiên.
Đối tượng của metta là một khái niệm. Đầu tiên bạn gửi tâm từ tới chính mình; và khi tâm bạn thoải mái hơn, bạn có thể gửi cho người khác. Lợi ích của tâm từ là – ở mức độ bề ngoài – nó làm tâm tĩnh lặng để tâm có thể chánh niệm.
Metta thì trái ngược với sân. Nếu sân vẫn còn đó và bạn quan sát nó cho đến khi nó biến mất hoàn toàn, thì đó là lúc tâm từ thực sự có thể nảy sinh một cách tự nhiên; nếu không thì đó chỉ là lớp phủ đường.
◉ PHÁT TRIỂN KHANTI (KIÊN NHẪN)
Khanti thực sự đến từ sự hiểu biết. Không có trí tuệ thì không có khanti thực sự. Mọi người nghĩ khanti là nỗ lực – họ cố gắng kiên nhẫn, chịu đựng nó, nhưng đó không phải là khanti thực sự.
Hãy lưu ý rằng upekkha, xả cũng chỉ phát sinh khi có trí tuệ. Trách nhiệm của bạn là nhận biết chứ không phải cố gắng để có khanti. Nếu không có khanti, chỉ cần nhận ra rằng không có khanti. Điều đó dễ dàng hơn.
◉ TÂM XẢ (UPEKKHA)
Đầu tiên bạn phải quan sát những cảm xúc dễ chịu và khó chịu – chúng rất rõ ràng. Mọi người đều biết những cảm xúc dễ chịu và khó chịu. Nhưng khi cảm xúc trung tính, mọi người đều cho rằng không có cảm xúc. Nhưng thực sự có cảm xúc: cảm xúc không dễ chịu cũng không khó chịu. Đó là ý nghĩa của cảm xúc upekkha. Nhưng mọi người không biết rằng đó là cảm xúc mặc dù trên thực tế đó là cảm xúc quân bình.
Thiền sinh không nhận ra rằng cảm thọ không dễ chịu hay không khó chịu cũng là cảm thọ. Cảm thọ luôn luôn có mặt: dễ chịu, khó chịu hay trung tính. Cảm thọ không thể biến mất; nó đang xảy ra mọi lúc.
Không có tâm thì không có cảm xúc; nhưng nếu bạn có tâm, cảm xúc phải có đó.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024