◉ CÁCH QUAN SÁT SỰ TĨNH LẶNG
Đặc biệt với đối tượng như tĩnh lặng, nhìn vào tĩnh lặng sẽ không thấy sự thay đổi. Khi bạn biết chánh niệm thì rất rõ ràng là chánh niệm không tĩnh tại. Bạn có một khoảnh khắc chánh niệm và sau đó bạn phải làm mới nó để biết đi biết lại cùng một đối tượng. Khi bạn biết chánh niệm và có sự đổi mới, bạn sẽ thấy rất rõ rằng đối tượng cũng đang đổi mới nhiều lần.
Đối tượng của cái thấy cũng vậy. Làm sao chúng ta phát hiện được rằng cái thấy cũng đang thay đổi? Chỉ khi nào chúng ta biết được chánh niệm về cái thấy thì mới có thể hiểu rằng cái thấy đang thay đổi.
◉ GIỮ TÂM ĐƠN GIẢN VÀ TRUNG THỰC
Đừng cố gắng nhìn các đối tượng rõ ràng hơn, đừng cố gắng hiểu rõ hơn về trải nghiệm của bạn. Tâm càng đơn giản và trung thực thì mọi việc sẽ càng trở nên rõ ràng hơn. Khi tâm thích hay không thích một điều gì đó thì tâm không đơn giản.
◉ CÓ NHÂN DUYÊN THÌ CÓ THỂ HẾT ĐAU KHỔ
Khi chúng ta không biết tại sao mình lại đau khổ, chúng ta có cảm giác như đó là ngõ cụt. Nhưng khi chúng ta biết một số điều kiện, thậm chí chỉ về mặt tư duy bằng cách nghe điều gì đó về chúng, cũng giúp chúng ta nhẹ nhõm phần nào. Nó cho chúng ta thấy có một cách; nếu có nhân duyên thì có thể đoạn trừ được khổ đau.
◉ CHỨC NĂNG KHÁC NHAU CỦA TÂM
Chúng ta đang quan sát tâm suy nghĩ nhiều lần và dần dần chúng ta thấy có điều gì đó vượt ra ngoài những suy nghĩ đó.
Suy nghĩ chỉ là suy nghĩ – suy nghĩ không phải là giận dữ. Suy nghĩ là một chức năng của tâm. Nhưng ngoài sự suy nghĩ, cái tâm nào đang thúc đẩy sự suy nghĩ? Khi một người tức giận, suy nghĩ xuất hiện. Khi trí tuệ phát sinh thì suy nghĩ cũng đến; khi tâm từ sinh khởi thì suy nghĩ cũng đến.
Vì vậy, suy nghĩ là một chức năng. Cetana là một chức năng khác – lobha, dosa, moha, trí tuệ và tâm từ, chúng là cetana. Sự chú ý cũng là một chức năng khác của tâm. Ngoài sự chú ý còn có một ý định, một động cơ. Vì muốn nên bạn nhìn, bạn chú ý đến điều này, hoặc khi có sự không thích và tức giận, bạn cũng chú ý đến điều gì đó.
◉ TƯ THẾ KHÔNG QUAN TRỌNG
Tư thế không quan trọng lắm. Chỉ cần ngồi tự nhiên – chọn tư thế thoải mái. Tư thế không quan trọng. Chánh niệm và chất lượng tâm mới quan trọng hơn. Nếu một người không thể ngồi, thì làm sao để thiền được?
◉ THU THẬP THÔNG TIN ĐÚNG VÀ PHÁT TRIỂN HIỂU ĐÚNG
Nếu bạn có thể hiểu được mối quan hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và các đối tượng vật chất cũng như cách thức các quá trình diễn ra, thì dần dần ý tưởng về “cái tôi” sẽ biến mất. Lúc đầu, ý tưởng về ngã rất mạnh mẽ; nghĩ rằng thân là ‘tôi’ và tâm cũng là ‘tôi’. “Tôi biết, tôi cảm nhận, tôi nghe, tôi thấy.” Thực ra quá trình thấy đang diễn ra, quá trình nghe đang diễn ra; nhưng không có ai ở đó cả. Nhưng nếu bạn không hiểu cách thức hoạt động của quy luật tự nhiên thì chúng ta tin tưởng rất mạnh mẽ vào “bản thân”. Thân là ‘tôi’, đau là ‘tôi’, cứng và mềm cũng là ‘tôi’; mọi thứ đều là ‘tôi’.
Đầu tiên, bạn học cách nhận biết các đối tượng vật chất thông qua năm cửa giác quan: nhìn, nghe, ngửi, nếm và xúc chạm. Thứ hai, bạn học cách chánh niệm được cảm xúc của mình. Thứ ba, hãy nhận biết tâm của bạn. Sau này, khi chánh niệm đã có đà, bạn có thể nhận biết được các đối tượng vật chất, cảm xúc và tâm cùng một lúc.
Khi chánh niệm liên tục hơn, chánh niệm – trí tuệ có thể biết nhiều thứ cùng một lúc – các đối tượng vật chất, cảm xúc và suy nghĩ cùng nhau. Nó có thể nhìn thấy toàn cảnh (vì nó có thông tin đầy đủ hơn). Sau đó, chúng ta cố gắng điều tra và nhận được câu trả lời. Vì vậy, chúng ta bắt đầu với các đối tượng trên thân để phát triển chánh niệm và định tâm (sự ổn định của tâm trí). Sau đó chúng ta cố gắng hiểu tâm – cảm xúc và suy nghĩ và cách chúng liên quan với nhau như thế nào.
Ví dụ, khi bạn có những suy nghĩ/ý tưởng nào đó, bạn cảm thấy thế nào? Khi có suy nghĩ tiêu cực, cảm xúc tiêu cực nảy sinh. Khi có suy nghĩ tích cực, cảm xúc tích cực sẽ nảy sinh. Tương tự như vậy, chúng ta tìm hiểu tâm và thân có liên quan với nhau như thế nào.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024