◉ CHÁNH NIỆM, MỘT QUÁ TRÌNH TỰ NHIÊN
Chú ý từ đầu đến thân và chân, từng phần một. Bạn thấy cái gì? Hãy chú ý mà không sử dụng quá nhiều năng lượng. Bạn có biết bạn cảm thấy thế nào không? Bây giờ bạn đang tức giận hay căng thẳng? Bất cứ điều gì bạn biết về bản thân mình, đó là chánh niệm.
Bạn hiểu không? Nó không khó phải không? Chỉ cần ngồi một giờ như thế.
Chúng ta không nên chú ý về những thứ bên ngoài chúng ta. Cả ngày, bạn cố gắng chú ý vào bên trong. Điều đầu tiên bạn thức dậy – thân và tâm bạn cảm thấy thế nào? Hãy chú ý đến thân và tâm của bạn. Dù bạn làm gì, tâm ra-đa của bạn luôn tập trung vào bên trong. Bạn có hiểu không? Khó không?
Hơi thở là một đối tượng vi tế; thiền sinh có xu hướng tập trung quá mức trên đó. Bạn có biết rằng bạn đang thở không? Thế là đủ tốt rồi; hơi thở phải tự nhiên, không gượng ép. Vì vậy, đối tượng thiền của chúng ta phải là một tiến trình tự nhiên, diễn ra một cách tự nhiên.
Khi nghe âm thanh, chúng ta nên chú ý đến tai mình, không chú ý đến đối tượng bên ngoài. Bạn không thể nghe thấy đối tượng bên ngoài; Chỉ khi âm thanh chạm vào tai thì chúng ta mới biết được.
Bạn cũng có thể nhận biết được bất kỳ cảm giác nào trong cơ thể, ở bất kỳ bộ phận nào của cơ thể. Bạn có thể sử dụng bất kỳ cảm giác nào trên cơ thể mà bạn thích. Bạn có thấy lạnh không? Đối với người mới bắt đầu, bạn cần chánh niệm điều gì? Có thể là sự xúc chạm của mông hoặc cọ sát của 2 ngón tay, hoặc thở vào thở ra.
Cơ thể hơi cong khi chúng ta ngồi thiền; một cách tự nhiên cơ thể sẽ cong xuống một chút khi tâm trí tĩnh lặng. Cơ thể trở nên căng thẳng nếu chúng ta cố gắng ngồi thẳng một cách bất thường trong thời gian dài. Khi nỗ lực giảm, cơ thể cong xuống; nên khi lưng cong nhiều, chúng ta cần phải nỗ lực nhiều hơn một chút. Chúng ta có thể di chuyển; khi quá đau đớn chúng ta cần phải di chuyển. Nhưng chúng ta biết khi nào chúng ta di chuyển. Điều quan trọng là phải chánh niệm được mọi việc chúng ta đang làm.
◉ CHÁNH NIỆM CƠ BẢN
Dù bạn làm gì, hãy cố gắng làm cùng với chánh niệm. Sau đó bạn có thể thiền cùng với bất cứ điều gì bạn làm. Chỉ với thiền chánh niệm, bạn mới có thể làm được hai việc cùng một lúc, ngay cả trong nhà vệ sinh! Dù bạn làm gì, hãy giữ chánh niệm hiện diện.
◉ VUN BỒI CHÁNH NIỆM
Thiền sinh: Điều duy nhất tôi có thể làm là trau dồi tâm quan sát; làm cho chánh niệm mạnh mẽ hơn.
Sayadaw: Đúng vậy, đó là sự hiểu biết. Nếu tâm quan sát ngày càng mạnh mẽ hơn thì các tâm khác sẽ lắng xuống. Tốt.
◉ ĐƠN GIẢN KHÔNG QUÊN CHÁNH NIỆM
Một điều bạn cần nhớ: đối tượng vipassana phải tự nhiên: bạn không được cố gắng kiểm soát trải nghiệm. Hãy nhớ rằng: chúng ta không cố gắng tạo ra thứ gì đó hoặc làm cho thứ gì đó biến mất – chúng ta đang cố gắng chánh niệm!
Hướng dẫn rất đơn giản: Đừng ép tâm; đừng chạy theo; cũng đừng quên chánh niệm.
◉ CHÁNH NIỆM KHÔNG PHẢI TRONG TƯƠNG LAI
Thiền sinh: Cảm giác như khi con làm xong việc này việc kia (ví dụ như đánh răng) thì con có thể chánh niệm.
Sayadaw: Chúng ta nên chánh niệm khi chúng ta đang làm việc gì đó, chứ không phải sau khi đã làm xong. Hãy đồng hành cùng quá trình, thậm chí suy nghĩ cho rằng bạn không thể hoàn thành việc đánh răng đủ nhanh.
Không có thiền tập nào trong tương lai mà chúng ta cần phải thực hiện; chúng ta chỉ cần làm điều đó ngay bây giờ.
◉ CHÁNH NIỆM CÓ NGHĨA LÀ KHÔNG QUÊN
Chánh niệm nghĩa là nhận ra hoặc ghi nhớ các cửa giác quan của bạn trong thời điểm hiện tại. Nó không có nghĩa là tập trung.
Đừng ép buộc quá nhiều để chánh niệm. Nhiều thiền sinh dùng rất nhiều năng lượng để tập trung quá nhiều vào chánh niệm.
Vì vậy, chánh niệm không sử dụng sự tập trung. Ví dụ, bây giờ bạn có nhận biết được chính mình không? Bạn có để ý rằng bạn đang ngồi không?
Bạn có biết rằng bạn đang nhìn? Khi nào bạn nhận ra rằng bạn đang nhìn? Khi bạn có chánh niệm, đúng không? Vậy bạn cần bao nhiêu năng lượng là đủ?
◉ NHẬN BIẾT TÂM
Thiền sinh cần khéo léo nhận biết cái thấy và cái nghe để chánh niệm hơn trong đời sống hằng ngày, vì cái thấy và cái nghe làm phát sinh rất nhiều thứ trong tâm. Người chú ý đến cái thấy và cái nghe nhiều chắc chắn sẽ bắt đầu chú ý đến tâm. Không phải mắt thấy, tai nghe mà đúng hơn là tâm.
Điều khó nhất mà chúng ta phải lưu tâm là cái nhìn, cái thấy và lời nói. Nhưng nếu chúng ta muốn thực hành trong cuộc sống thì những điều này chiếm phần lớn nhất trong sự tương tác của chúng ta. Vì vậy, nếu ai đó không khéo léo trong việc thực hành thì đây là những lỗ hổng – họ sẽ không có chánh niệm khi họ nhìn, nói và nghe.
Khi chúng ta thấy, nói và nghe nhưng không thể biết được cảm xúc của mình cùng lúc với những điều này, thì chúng ta không thể duy trì định lực, sự ổn định của nội tâm.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024