◉ THÓI QUEN BỰC BỘI
Thiền sinh: Thói quen bực bội mạnh mẽ khi vấn đề cũ tái xuất hiện.
Sayadaw: Bực bội là một vấn đề; hãy kiểm tra thái độ của bạn. Nếu có bực bội, lo lắng hay bất an, hãy đi đến tâm; trước tiên hãy quan sát tâm, nhận biết sự bực bội. Nếu có thái độ đúng đắn hiện diện thì các phiền não sẽ giảm bớt.
Chánh niệm và suy nghĩ là khác nhau – nếu chúng ta chánh niệm được một lúc nhưng vẫn tiếp tục suy nghĩ về đối tượng thì phiền não sẽ tiếp tục hoặc gia tăng.
◉ SUY NGHĨ SÂN HẬN MẠNH MẼ KIÊN CỐ
Mọi người không hiểu tâm trí đau khổ đến mức nào do phiền não – đó là lý do tại sao chúng tiếp tục xảy ra. Bạn cần tìm hiểu xem tâm trí đau khổ đến mức nào; thì tự nhiên bạn sẽ buông bỏ. Kiên nhẫn. Chỉ cần tiếp tục theo dõi và học hỏi từ quá trình này, chỉ cần học hỏi.
Đừng cố gắng thay đổi suy nghĩ hoặc trải nghiệm của bạn. Kinh nghiệm không phải là trách nhiệm của bạn. Bạn không thể tránh nó bởi vì nó là kết quả của những điều kiện trong quá khứ. Bạn phải đối mặt với nó và học hỏi từ nó.
[Lưu ý rằng] tâm quan sát thì bình thản, nhưng đối tượng lại là đau khổ. Cứ để cho nó như vậy. Những trải nghiệm thực tế là rất quan trọng. Chúng dạy bạn; chứ bạn không thể mua chúng. Bạn cần phải có chánh kiến, thế thôi.
Bạn không thể tránh khỏi phiền não – sân hận là phiền não rõ ràng nhất. Chào mừng chúng đến và học hỏi từ chúng. Bạn không thể tránh khỏi trạng thái này; bạn phải trải qua nó. Nếu sự hiểu biết của bạn sâu sắc hơn nhờ trải nghiệm, tâm sẽ tự nhiên trở nên bình an.
◉ KHÓ CHỊU VỚI TÂM SÂN
Thiền sinh: Nếu chúng ta đang cố gắng trau dồi những tư tưởng thiện lành, làm sao chúng ta có thể không đối nghịch với những tư tưởng bất thiện?
Sayadaw: Có đối tượng và tâm khi chúng ta nói về tu tập. Hãy nhớ rằng thiền là trau dồi tâm chứ không phải đối tượng. Khi bạn nói về việc trải nghiệm một ý nghĩ bất thiện, ý nghĩ bất thiện trở thành đối tượng bởi vì bạn biết ý nghĩ bất thiện đó. Và bạn đang trau dồi tâm quan sát chứ không phải đối tượng. Nếu bạn có chánh kiến và tự nhắc nhở mình rằng đó là tâm bất thiện đang được quan sát và chúng có bản chất tự nhiên, bạn không còn tiếp thêm nhiên liệu hay phản ứng với suy nghĩ bất thiện nữa. Vì vậy, bạn không còn khó chịu với tâm sân nữa.
Ý nghĩ bất thiện có thể có đà quán tính nào đó, nhưng vì bạn không nuôi dưỡng đà quán tính đó nên ý nghĩ đó sẽ không phát triển và khi hết hơi, nó sẽ biến mất.
◉ LÀM SAO ĐỂ KHÔNG BỊ KÍCH THÍCH THỔI BÙNG LÊN CƠN GIẬN DỮ
Thiền sinh: Làm thế nào để sự cáu kỉnh và thiếu kiên nhẫn không trở thành cơn giận dữ tột độ? Đôi khi mọi chuyện diễn ra quá nhanh và con đang sống với một người mắc chứng mất trí nhớ. Con bối rối nhưng con nghĩ đó là bực tức vì con không muốn mọi chuyện diễn ra như vậy.
Sayadaw: Đầu tiên, bạn phải luôn kiểm tra thái độ của mình. Và điều thứ hai là bạn phải nắm bắt được sự khó chịu khi nó còn nhỏ. Bởi vì khi nó nhỏ thì dễ xử lý hơn; bạn có thể để ý nó và nó sẽ không phát triển quá lớn nếu bạn đang trông coi nó. Nhưng nếu nó đã lớn rồi thì chẳng thể làm gì được nhiều.
Thiền sinh: Nhưng ý định của con không phải là làm hại.
Sayadaw: Ý định không làm hại là một ý định rộng hơn. Chúng ta có thể có những ước nguyện tốt đẹp, nhưng khi phiền não đến, tâm lại quên mất. Mặc dù chúng ta không có ý định làm hại nhưng trong trạng thái bất thiện ô nhiễm của mình, chúng ta có thể vô tình gây ra một số tác hại nhỏ hoặc lớn hơn.
◉ LÀM SAO ĐỂ QUAN SÁT TÂM LO LẮNG
Lúc đầu, khi chánh niệm chưa được thiết lập, việc xử lý tâm có thể khá khó khăn. Làm thế nào để tăng cường chánh niệm? Làm cho chánh niệm được liên tục hơn bằng cách sử dụng một đối tượng trung tính như trên thân.
Trước tiên, hãy vun bồi chánh niệm bằng các đối tượng trên thân và quay trở lại với sự lo lắng trong tâm, cứ đi tới đi lui như vậy. Hãy nhớ kiểm tra xem có đang quan sát với thái độ đúng đắn hay không – rằng chúng ta không đồng hoá với vấn đề và mong muốn khắc phục vấn đề đó. Thay vào đó, hãy coi tâm lo lắng như một sức mạnh tự nhiên – tâm lo lắng có bản chất, đặc điểm và miêu tả công việc của nó và bạn muốn hiểu công việc của nó (cách nó hoạt động và chức năng của nó, như thể một kiểm toán viên đang kiểm tra tâm lo lắng đang thực hiện công việc của nó) .
Kỹ năng cơ bản trong thiền vipassana là học cách quan sát một cách khách quan và với sự thích thú/tò mò. Bạn cần nhiều kinh nghiệm và sự kiên nhẫn. Trong lúc đó, bạn sẽ tức giận, bạn sẽ ác cảm và bạn sẽ chánh niệm được. Và bạn sẽ có nhiều chánh niệm hơn – tâm sân sẽ thực hiện công việc của nó và chánh niệm cũng sẽ thực hiện công việc của nó.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024