◉ HỌC HỎI LÀ NỀN TẢNG CỦA TRÍ TUỆ
Thầy tôi hầu như không giải thích nhiều cho tôi. Thầy sẽ chỉ hỏi tôi: Tại sao điều này lại xảy ra? Tôi sẽ nói: Con không biết. Thầy sẽ trả lời: Đi, đi, hãy đi và thực hành. Thầy không bao giờ giải thích nhiều. Nhưng tôi muốn biết, tôi quan tâm, muốn có câu trả lời; nên tôi đã thực hành rất nỗ lực. Tuy nhiên ban đầu, tôi đã thực hành sai vì tôi rất muốn biết tại sao. Dần dần khi ham muốn giảm bớt, tôi học được cách quan sát với thích thú; và rồi câu trả lời đã đến.
Điều đó trở thành thói quen, tôi hỏi ngay “Tại sao?” khi một cái gì đó khác biệt xuất hiện trong tâm trí. Tôi quan tâm và muốn biết. Điều này xảy ra tự động. Thiền sinh không biết; vì vậy tôi giúp họ. Dần dần, họ học được cách thực hành với trí tuệ.
Thầy tôi không giúp tôi bằng cách giải thích; Thầy chỉ hỏi tôi và tôi sẽ tự mình tìm hiểu một cách hứng thú. Dần dần khi trí tuệ phát triển, các câu hỏi sẽ tự động xuất hiện. Ví dụ, bạn đang hành thiền một cách rất bình yên thì đột nhiên tâm sân xuất hiện. Sau đó, tâm hỏi: “Tại sao?” Điều này rất thú vị. Tâm sẽ xem đi xem lại để thấy được toàn bộ bức tranh; và rồi nó nhận ra điều gì đó!
◉ KHÔNG CÓ GÌ CÁ NHÂN, CHỈ CÓ PHÁP ĐANG VẬN HÀNH
Khi trí tuệ đến, tâm sẽ ổn định. Tôi không nói về bạn, tôi không nói về ai cả; Tôi đang nói về bản chất của tâm, phẩm chất của Pháp, không phải điều gì đó mang tính cá nhân.
Trước đây, khi tôi trình pháp với thầy về việc tu tập của mình, đôi khi thầy nói rằng điều đó có nghĩa là định hay trí tuệ là tốt; và tôi sẽ ra đi với suy nghĩ rằng mình thật thông minh và sáng suốt. Nhiều năm sau, khi ngẫm nghĩ, tôi nhận ra rằng thầy tôi không nói rằng tôi khôn ngoan hay thông minh, mà nói định hay trí tuệ là tốt.
◉ HỌC HỎI TỪ NHỮNG KINH NGHIỆM
Thiền sinh: Con biết cách tu tập để có ý thức hơn về những gì đang diễn ra, để tận hưởng những trải nghiệm cuộc sống nhiều hơn. Nhưng con cũng biết rằng thích và không thích đều là những quan niệm sai lầm. Có vẻ như bây giờ con làm gì không quan trọng nữa? Vì thế con muốn hỏi: Mục đích của thiền là gì?
Sayadaw: Thiền là để hiểu cái gì là thực, không phải để đạt được cái mình mong muốn; đó là một thái độ khác. Thiền đang cố gắng thay đổi quan điểm của chúng ta – nếu quan điểm của chúng ta thay đổi, trải nghiệm cũng thay đổi.
Chánh niệm là một cái gì đó – chúng ta nhận được một cái gì đó từ chánh niệm. Tâm có thể học được gì từ các kinh nghiệm? Nếu có chánh niệm thì chúng ta có thể học hỏi được.
Với trí tuệ, bạn hiểu kinh nghiệm từ một góc nhìn mới, một cách kinh nghiệm thế giới mới. Trí tuệ và ảo tưởng là đối lập nhau.
◉ TRÍ TUỆ THÚC ĐẨY CHÀNH NIỆM
Trí tuệ, niềm tin và chánh tinh tấn độc lập hoặc kết hợp, nhưng trí tuệ là động lực mạnh mẽ nhất để chánh niệm hiện diện. Niềm tin thực ra cũng là một chức năng của trí tuệ – có niềm tin đúng đắn là một loại trí tuệ và điều đó tự động thúc đẩy nỗ lực tiến về phía trước. Một số người không có nhiều trí tuệ hay niềm tin nhưng họ giỏi tinh tấn – họ có thể nỗ lực để chánh niệm và sau đó phát triển một số trí tuệ nuôi dưỡng niềm tin và họ tiếp tục chánh niệm.
Nó giống như tiền – nếu hiểu được giá trị của đồng tiền thì chúng ta sẽ nỗ lực rất nhiều để kiếm tiền và trên thế giới này cũng vậy, không có tiền thì không thể sống được. Vì vậy, bạn gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc kiếm tiền vì bạn cần nó để tồn tại. Nếu chúng ta hiểu rằng chánh niệm cũng cần thiết để trở nên thiện thì chúng ta sẽ nỗ lực tìm kiếm chánh niệm.
Có 2 cách để đưa chánh niệm vào thời điểm hiện tại: nỗ lực chánh niệm trên đối tượng hoặc nhắc nhở bản thân chánh niệm. Khi chúng ta hỏi “Mình có đang chánh niệm không?” thì nó cũng mang chánh niệm về thời điểm hiện tại.
◉ LỰA CHỌN TRÍ TUỆ
Tôi có thể so sánh 2 tâm:
- Khi tham ái đang hoạt động thì có rất nhiều vấn đề. Và nhiều điều không ổn.
- Nếu có trí tuệ thì cả thân và tâm đều bình an. Mọi thứ đều ổn và tinh thần rất thoải mái.
Đến lúc, tâm chọn con đường trí tuệ.
◉ THẨM SÁT KHÔNG QUA SUY NGHĨ
Dù tâm nói gì, bạn cũng đừng vội tin ngay. Đầu tiên hãy kiểm tra. Đừng tin ngay những gì tâm nói.
Việc kiểm tra không phải bằng suy nghĩ tích cực, nó thông qua việc quan sát. Giống như một thám tử – anh ta chưa biết câu trả lời, anh ta điều tra trước.
◉ THẨM SÁT
Điều tra (tư tuệ) có nghĩa là sử dụng một số câu hỏi để chánh niệm rõ hơn, giống như một nhà khoa học hỏi: Tại sao điều này lại xảy ra? Nó là như vậy. Khi đó tâm sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc quan sát kinh nghiệm đó.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024