◉ DANA, SILA, BHAVANA
Sự phát triển của dana, sila, bhavana không phải lúc nào cũng như vậy đối với mọi người. Đối với một số người, họ không có bố thí và giới luật khi bắt đầu hành thiền, nhưng khi họ hiểu ra, bố thí và giới luật sẽ theo sau vì tâm thay đổi. Một số người thông minh nhưng không biết kỹ thuật cũng như không có thông tin về cách thực hành; họ tu sai cách. Nhưng khi họ có được ý tưởng đúng, trí tuệ của họ sẽ thức tỉnh. Khi đó tâm có thể thay đổi.
Một số người, họ rất xấu trong suốt cuộc đời, nhưng bằng cách nào đó, mọi chuyện có thể thay đổi khi họ học được điều gì đó – khi họ hiểu điều gì đó, thì toàn bộ cuộc đời họ thay đổi; và rồi bố thí cũng có thể làm được, và sila cũng có thể làm được. Đây là bản chất của con người.
Về cơ bản, theo thứ tự đó là dana, sila và bhavana; nhưng tôi không theo cách đó. Tôi bắt đầu bằng việc hành thiền.
◉ SỐNG MỘT CUỘC ĐỜI TỐT NHẤT
Nếu bạn luôn chăm sóc tâm trí mình, bạn sẽ sống một cuộc đời tốt nhất. Cách sống nào là tốt nhất? Cách sống với trí tuệ.
Cách tốt nhất là khi mọi hành động trong thân, khẩu, ý của bạn đều được dẫn dắt bởi trí tuệ. Nhưng hiện tại, những hành động về thân, khẩu, ý của chúng ta đều bị phiền não dẫn dắt; đó là lý do tại sao chúng ta phải xoay chuyển chúng.
Đó là lý do tại sao chúng ta cần luôn nhận biết các trạng thái tâm của mình. Nó bắt đầu từ cấp độ tâm vi tế – đó là lúc mà phiền não luôn xuất hiện. Vì vậy, trước hết là các trạng thái tâm, khi trở nên mạnh mẽ hơn, nó sẽ thể hiện qua lời nói và hành động. Bạn phải thay đổi quá trình tâm của bạn. Bây giờ, bất cứ khi nào chúng ta quan sát tâm mình, chúng ta thấy rằng các phiền não luôn luôn dẫn dắt mọi lúc.
Vì vậy, bạn phải thực tập quan sát tâm mình; trong bao lâu, chúng tôi không biết?
◉ TRÍ TUỆ SẮC BÉN
Dhamma vicaya, yếu tố thứ hai trong bảy yếu tố giác ngộ, là trạch pháp. Trạch tra là sử dụng trí tuệ của bạn. Bạn cần phải thường xuyên sử dụng trí tuệ để mài giũa nó; và khi có trí tuệ, bạn biết cách chánh niệm nhẹ nhàng thì phiền não sẽ chấm dứt; không cần phải tập trung và tốn nhiều sức lực như trong câu chuyện dưới:
Ở một làng tiều phu, có một người tiều phu già đi vào rừng muộn hơn nhưng lại trở về sớm hơn với nhiều củi hơn những người tiều phu trẻ và khỏe hơn. Bí mật của người tiều phu già là vị ấy sẽ chịu khó mài rìu mỗi đêm trong khi những người tiều phu trẻ tuổi thì không.
◉ HIỂU VAI TRÒ CỦA KHÁI NIỆM
Nghịch lý giữa thực tế và khái niệm là chúng ta không thể thực sự tách rời chúng; rằng mặc dù thực tế là như vậy, nhưng chúng ta cần các khái niệm để suy nghĩ về thực tế và chúng cùng tồn tại hài hòa trong mô hình này. Vì vậy, trong khi hiểu thực tế, chúng ta vẫn cần những khái niệm trong cuộc sống hàng ngày.
Vì vậy, giống như Brahma Viharas – metta, karuna, mudita và upekkha, – đối tượng của những tâm thiện này thực ra là các khái niệm, nhưng bạn vẫn đang phát triển tâm thiện bằng cách sử dụng các khái niệm. Khi bạn thực hành vipassana, bạn chỉ biết mọi thứ như chúng là. Thực tại và khái niệm, chúng có những vai trò khác nhau, mỗi vai trò trong phạm vi riêng của chúng.
Nếu bạn biết sử dụng chúng một cách hợp lý thì đó là sự trí tuệ. Nếu chúng ta không hiểu và chỉ tin rằng mọi thứ là ‘tôi’ và bắn từ khẩu súng đó, thì đúng vậy, đó chính là ảo tưởng.
Vì vậy, khi hiểu thực tại, thiền sinh thường lầm tưởng rằng nếu hiểu thực tại thì không còn khái niệm nữa. Chúng ta không chỉ hiểu thực tại mà còn phải hiểu khái niệm là gì. Chúng ta không loại bỏ những khái niệm; chúng ta cần hiểu chúng là gì.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024