◉ KIỂM TRA MỨC ĐỘ SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG
Thường xuyên kiểm tra cách bạn đang thực hành. Ví dụ, kiểm tra xem bạn sử dụng bao nhiêu năng lượng; bạn có đang chú tâm quá nhiều không? Chỉ cần kiểm tra, thế là đủ. Mỗi khi bạn nhận thấy mình đang chú tâm quá mức, hãy lùi lại và thư giãn.
Kiểm tra trạng thái tinh thần cũng là hành thiền. Đừng luôn theo dõi đối tượng, như vậy bạn sẽ quên mất tâm đang hoạt động như thế nào. Bạn cần kiên nhẫn – luyện tập nhiều hơn – và tích lũy thêm kinh nghiệm.
◉ CHÁNH TINH TẤN KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CỐ GẮNG QUÁ SỨC
Đà quán tính cũng là một trong những phẩm chất mà chúng ta có thể tận dụng. Nếu chúng ta liên tục trau dồi phẩm chất tâm thiện thì phẩm chất thiện đó sẽ trở nên mạnh mẽ hơn; và nó sẽ đến một cách tự nhiên hơn. Nó sẽ trở thành thói quen của tâm, và nó có thể trở thành sức mạnh của tâm. Đó là những gì tôi gọi là quán tính.
Thứ mà chúng ta đang tu tập sẽ trở nên đủ mạnh mẽ để tự tồn tại, giống như chánh niệm đang nhớ để tự mình ghi nhớ, chánh niệm đến một cách tự nhiên và có đà khiến nó luôn nhớ chánh niệm mà không cần nỗ lực. Và đó là đà quán tính.
Hiểu bản chất về cách thức đạt được đà quán tính thì chúng ta có thể thoải mái làm điều gì đó nhiều lần khiến nó trở nên có sức mạnh.
Nếu chúng ta làm điều này cho những phẩm chất của tâm thiện, chúng sẽ trở thành ba-la-mật hay sự hoàn thiện bởi vì chúng ta tiếp tục hoàn thành những phẩm chất của tâm thiện cho đến khi chúng trở nên mạnh mẽ hơn, hoàn hảo hơn.
Đà quán tính là kết quả trực tiếp của sự thật là nhân quả có mặt ở đó. Nếu mọi tâm sinh khởi và diệt đi, không để lại gì phía sau, thì tâm sẽ không thể phát triển thêm bất kỳ phẩm tính nào.
◉ ĐIỀU KIỆN NÀO LÀM CHO CHÁNH NIỆM CHẮC CHẮN
Thiền sinh: Làm thế nào để giữ cho chánh niệm được liên tục, nguyên nhân và điều kiện nào dẫn đến chánh niệm liên tục một cách tự nhiên?
Sayadaw: Để hiểu được điều đó, một thời ngồi thiền hay một khoá thiền là không đủ. Nó giống như một bài học đang diễn ra. Bài kiểm tra đòi hỏi chúng ta phải luôn giữ chánh niệm khi rời khoá thiền về lại cuộc sống; sau đó tiếp tục tham dự các khóa thiền khác và về lại cuộc sống nhiều lần. Chánh niệm cần được sống cùng với chúng ta.
◉ CHỈ BIẾT CHÁNH NIỆM LÀ HIỆN TẠI
Nếu bạn hiểu rõ hơn hoạt động của tâm mình thì khi mất chánh niệm, bạn sẽ nhanh chóng biết mình đã mất chánh niệm. Ngay lập tức bạn biết rằng không có chánh niệm. Bạn cũng sẽ rõ ràng khi chánh niệm trở lại. Điều đó có nghĩa là bạn có thể thấy được hoạt động của tâm mình. Trước kia bạn có thể mất 5 đến 10 phút để nhận ra rằng đã mất chánh niệm, nhưng nếu bạn biết rõ hoạt động của tâm mình, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra chánh niệm không còn tồn tại.
Nếu bạn có thể biết được chánh niệm của mình, bạn chỉ cần kiểm tra xem chánh niệm có hiện diện hay không; thế là đủ rồi. Cứ làm đi làm lại như vậy.
◉ LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHÁNH NIỆM LIÊN TỤC
Chánh niệm nghĩa là không quên những gì đang xảy ra trong thân và tâm từ khoảnh khắc này đến khoảnh khắc tiếp theo. Nhưng chúng ta không nên tập trung quá nhiều vì chúng ta phải thực hành cả ngày – tức là từ khi thức dậy cho đến khi đi ngủ. Nếu sử dụng quá nhiều năng lượng bạn sẽ dễ mệt mỏi và không thể thực hành cả ngày.
Khi bạn tập trung quá nhiều, tâm trí trở nên căng thẳng; nếu quá thoải mái, bạn sẽ buồn ngủ. Vì vậy, bạn cần điều chỉnh và sử dụng lượng năng lượng vừa phải để duy trì chánh niệm một cách thư giãn.
Làm thế nào để chánh niệm liên tục hơn?
Tâm chúng ta luôn chú ý đến bên ngoài và mơ mộng; chúng ta không có kinh nghiệm để chánh niệm liên tục. Vì vậy, để mang chánh niệm quay lại, chúng ta phải thường xuyên liên tục tự nhắc nhở mình: Tâm đang làm gì? Tâm nhận biết được điều gì? Sau đó chánh niệm sẽ quay trở lại một cách tự nhiên. Nếu chúng ta nghĩ về thân, về tâm, về sự thực hành, thì chánh niệm đã hiện hữu rồi.
◉ THỰC HÀNH TRONG CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY
Suy nghĩ về mỗi ngày như những khoảnh khắc thay vì cả ngày và coi chúng như những gói nhỏ. Chúng ta chỉ có thể giải quyết một khoảnh khắc hoặc một nhiệm vụ tại một thời điểm. Để thực hành trong cuộc sống thực tế, đòi hỏi chúng ta phải cố gắng nhiều hơn nữa.
Điều đầu tiên chúng ta sẽ gặp là khi háo hức làm điều gì đó, chúng ta sẽ mất chánh niệm. Nếu vội vàng chúng ta cũng sẽ mất chánh niệm. Vậy làm cách nào để giảm bớt điều đó để chánh niệm được duy trì? Chúng ta cần tìm ra con đường riêng của mình.
Thứ hai, hãy quan tâm đến việc thực hành của mình, chúng ta phải suy nghĩ về việc làm như thế nào để thực hành có hiệu quả. Khi tôi bắt đầu, tôi cũng không biết làm thế nào để duy trì chánh niệm liên tục trong cuộc sống hàng ngày của mình, nhưng tôi cố gắng tiếp tục nhận biết và mong muốn học hỏi. Tôi học hỏi từ những tình huống khác nhau, những khoảnh khắc khác nhau và tôi cần làm gì trong những tình huống đó, dần dần tôi rút ra được những bài học từ đó.
Chừng nào chúng ta còn có ý định đưa Giáo Pháp vào cuộc sống, thực hành trong cuộc sống, thì chúng ta sẽ tìm ra cách. Chỉ là khó lúc ban đầu thôi.
Khi chúng ta về nhà sau khóa tu, mọi chuyện sẽ không như chúng ta mong muốn, chánh niệm sẽ liên tục biến mất vì môi trường xung quanh hoàn toàn khác. Bạn phải kiên nhẫn và tiếp tục cố gắng; thế giới sẽ chỉ dạy cho bạn.
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024