◉ TRÍ TUỆ LÚC LÂM CHUNG
Thiền sinh: Thiền sinh nên thực hành như thế nào lúc lâm chung?
Sayadaw: Giống như cách bạn đang thực hành hiện nay.
Nếu có hiểu biết, nếu trí tuệ dẫn dắt, sau khi chết bạn có thể trở thành A-la-hán. Vào giây phút cuối cùng, bạn cũng có thể trở thành một vị A-la-hán phải không? Sau đó, bạn không cần phải đi đâu cả; hoàn thành.
◉ TRÍ TUỆ HIỂU THEO NHIỀU CÁCH
Trí tuệ có thể hiểu theo nhiều cách; không chỉ có một cách. Những gì nó hiểu, nó diễn đạt, chỉ thế thôi.
◉ TRÍ TUỆ CỦA SAYADAW SHWE OO MIN
Tôi học được từ vị thầy của mình rằng trí tuệ vipassana có cái nhìn bao quát – nó không bao giờ khép kín, không bao giờ chỉ tập trung. Khi phiền não dẫn dắt tâm, nó trở nên tập trung và không thể nhận thức được nhiều thứ.
Ví dụ, trong một lần tôi đang nói chuyện sôi nổi với thầy, thầy đột nhiên đề cập rằng có một người nào đó sẽ đến. Tôi bị sốc – tôi không biết, nhưng thầy tôi thì biết vì thầy nhận thấy tiếng ô tô ở xa. Tôi đang tập trung, nhưng thầy thì không. Tâm trí thầy rất rộng mở – thầy có thể chú ý đến tôi và vẫn tiếp nhận những đối tượng khác. Vì vậy, thầy có thể nhận thấy một âm thanh xa xăm. Đầu óc thầy rộng mở, không tập trung toàn bộ sức lực vào một việc.
Đối tượng nào quan trọng hơn thì thầy sẽ chú ý nhiều hơn; nếu nó không quan trọng thì tâm sẽ rộng mở với mọi đối tượng.
Có một sự việc khác xảy ra khi gia đình tôi đến thăm thầy. Có một cái cây phía sau cửa sổ nơi thầy ngồi. Đột nhiên đang nói chuyện, thầy bảo chúng tôi đi tưới cái cây đó. Thế là anh tôi đi tới thì thấy gần đó có một con rắn đang cắn một con ếch. Con ếch đang la hét; chúng tôi không nghe thấy, nhưng thầy của chúng tôi thì có. Tâm trí thầy rất trong sáng, bình tĩnh và cởi mở – thầy nhận thức được những âm thanh tinh tế khác, không chỉ liên quan đến những gì bạn đang nói.
Bây giờ chúng ta đang nói chuyện, chúng ta đang tập trung vào chủ đề, chúng ta không biết những thứ khác đúng không? Nhưng không phải là tâm của thầy tôi – đó là trí tuệ vipassana. Chúng tôi bị sốc – thầy không nói đi cứu con ếch khỏi con rắn mà bảo đi tưới cây. Thầy không muốn cho người khác biết rằng thầy biết. Thầy là một người rất trí tuệ.
◉ TRÍ TUỆ TIẾT LỘ MỘT QUAN ĐIỂM HOÀN TOÀN MỚI
Có lần tôi ở trong một khu rừng tràn ngập tiếng dế kêu inh ỏi. Tâm cứ nói rằng đó chỉ là một đối tượng; nhưng đột nhiên nó nhìn thấy một cái gì đó hoàn toàn mới mẻ. Một ý nghĩ nảy sinh – ngoại trừ âm thanh này, khu rừng hoàn toàn yên tĩnh. Trước suy nghĩ ấy tâm chỉ biết tiếng động, chưa hề biết sự tĩnh lặng. Mặc dù sự yên tĩnh đã có sẵn nhưng tâm lại không hiểu được điều này. Sau đó, tâm dịch chuyển để nhìn thấy đối tượng này. Thật tuyệt, tâm rất vui mừng.
Khi trí tuệ phát triển, nó cho tâm thấy điều gì đó mới mẻ – ngoại trừ tiếng dế kêu, cả khu rừng đều yên tĩnh. Lúc đầu, tâm chỉ biết đến âm thanh vì sự im lặng vi tế hơn. Sau đó, tâm có thể nhận thấy sự im lặng và tiếng ồn cùng một lúc.
Lần khác, khi tôi thức dậy, mọi thứ rất im lặng, hoàn toàn im lặng. Tâm nói: “Chà, tốt quá!” Tâm khác nói: “Tĩnh lặng là tĩnh lặng; Vậy thì sao!” Những tâm khác nhau thực hiện những công việc khác nhau – sự tham muốn nói rằng điều đó tốt đẹp và thích nó. Nhưng tâm trí tuệ không cho phép – trí tuệ thấy tâm tham ái đang đến và nói: “Chỉ là tĩnh lặng thôi, thì sao?”
Sayadaw U Tejaniya
Sammaditthi.com dịch, biên tập || núi Dinh – BRVT, mùa mưa 2024